Nhiều phụ huynh nghĩ chân tay miệng chỉ là bệnh nổi mụn nước, sốt vài ngày rồi tự hết. Điều này đúng với đa số trường hợp, nhưng cũng chính suy nghĩ đó khiến không ít trẻ được đưa đến viện muộn. Bệnh do nhóm virus đường ruột gây ra, trong đó Coxsackie A16 thường gây bệnh nhẹ, còn Enterovirus 71 (EV71) là tác nhân hay đứng sau các ca nặng. Điều đáng ngại là virus không chỉ dừng ở da và niêm mạc miệng mà có thể tấn công hệ thần kinh, tim và phổi.
Đây là nhóm biến chứng đáng lo nhất. Virus xâm nhập thân não, gây viêm não hoặc viêm màng não, trẻ có thể giật mình liên tục, run chi, đi loạng choạng, co giật hoặc li bì khó đánh thức. Một số bé bị liệt mềm cấp, thường gặp là yếu một chân hoặc một tay. Nếu tổn thương ở thân não, nhịp thở và nhịp tim của trẻ cũng bị ảnh hưởng.
Khi bệnh vào giai đoạn nặng, trẻ có thể bị viêm cơ tim, suy tim, rối loạn nhịp, huyết áp tăng rồi tụt đột ngột. Song song đó là nguy cơ phù phổi cấp, biểu hiện bằng khó thở, tím tái, đôi khi sùi bọt hồng ở miệng. Đây là những tình huống có thể đe doạ tính mạng trong vài giờ, cần can thiệp hồi sức ngay.
Trẻ vượt qua giai đoạn nguy kịch vẫn có thể để lại di chứng như yếu liệt chi, chậm phát triển vận động hoặc giảm khả năng tập trung. Vì vậy, mục tiêu của bố mẹ không chỉ là cứu con qua cơn nguy hiểm mà còn là phát hiện sớm để con không phải mang di chứng về sau.
Thực tế, bệnh nhi nặng hiếm khi đột ngột mà thường có những tín hiệu cảnh báo trước đó, chỉ là dễ bị bỏ qua vì bố mẹ tập trung vào các nốt phát ban. Điều cần nhớ là mức độ nặng của bệnh không phụ thuộc vào số lượng mụn nước. Có bé nổi rất ít ban nhưng vẫn biến chứng thần kinh.
Hãy chú ý khi con giật mình, chới với khi vừa chợp mắt, nhất là khi xảy ra nhiều lần trong ngày. Nếu bé run tay chân, đứng không vững, nói ngọng đột ngột, ngủ gà, quấy khóc dữ dội không dỗ được hoặc co giật thì không nên chờ đến hôm sau. Một ví dụ thường gặp: bé 2 tuổi sốt ngày thứ ba, bố mẹ thấy con "ngoan hẳn", nằm im cả buổi. Tưởng con đỡ mệt, nhưng thực ra đó có thể là dấu hiệu li bì do ảnh hưởng thần kinh.
Sốt cao từ 39 độ C trở lên, khó hạ dù đã dùng thuốc, hoặc sốt kéo dài trên 48 giờ là tín hiệu cần được bác sĩ đánh giá. Ngoài ra, bố mẹ nên đưa trẻ đi viện ngay khi thấy:
Trong 5 ngày đầu, bố mẹ nên đo nhiệt độ đều đặn, quan sát giấc ngủ và nhịp thở khi con ngủ, đồng thời ghi lại số lần giật mình. Việc ghi chép đơn giản như vậy giúp bác sĩ nắm được diễn tiến thật của bệnh, thay vì chỉ dựa vào dấu hiệu mơ hồ hôm qua hình như con hơi lạ.
Hiểu được thời điểm và đối tượng nguy cơ cao giúp bố mẹ biết lúc nào cần cảnh giác nhất.
Bệnh thường khởi phát bằng sốt nhẹ, đau họng, biếng ăn, sau đó xuất hiện loét miệng và phát ban ở lòng bàn tay, bàn chân, mông, đầu gối. Giai đoạn từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 5 của bệnh là lúc biến chứng hay xuất hiện nhất, vì vậy đừng vội yên tâm chỉ vì trẻ đã vài ngày không còn sốt cao.
Trẻ dưới 3 tuổi, đặc biệt trẻ nhỏ dưới 18 tháng, có hệ miễn dịch và hàng rào thần kinh còn non yếu nên dễ diễn biến nặng hơn. Trẻ suy dinh dưỡng, sinh non, có bệnh tim bẩm sinh hay bệnh mạn tính cũng thuộc nhóm cần theo dõi sát. Ngoài ra, trẻ nhiễm EV71 có tỷ lệ biến chứng cao hơn so với các chủng khác.
Có ba tình huống mình thường thấy ở các gia đình. Thứ nhất là tự mua thuốc hoặc làm theo mẹo dân gian rồi chờ đợi quá lâu. Thứ hai là cho trẻ kiêng ăn uống vì sợ đau miệng, khiến bé mất nước, mệt lả. Thứ ba là cho trẻ đi học, đi chơi khi chưa khỏi hẳn, vừa làm bệnh kéo dài vừa lây cho các bạn khác. Những thói quen này tưởng nhỏ nhưng góp phần làm trẻ yếu đi và tăng nguy cơ biến chứng.
Phòng ngừa biến chứng gồm hai mặt: hạn chế mắc bệnh và, nếu đã mắc, thì phát hiện sớm để can thiệp đúng lúc.
Virus lây qua nước bọt, dịch từ mụn nước, phân và đồ vật bị nhiễm khuẩn, nên rửa tay bằng xà phòng cho cả người lớn lẫn trẻ là việc quan trọng nhất, nhất là sau khi thay tã hoặc đi vệ sinh. Đồ chơi, tay nắm cửa, sàn nhà cần được lau bằng dung dịch sát khuẩn thông thường. Trẻ nên được nghỉ ở nhà khoảng 10 đến 14 ngày kể từ khi khởi phát, tránh tiếp xúc với trẻ khác. Về ăn uống, hãy cho con dùng thức ăn lỏng, mát, chia nhỏ nhiều cữ và bù nước đầy đủ. Khi sốt, chỉ dùng thuốc hạ sốt theo đúng liều bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn, không tự ý tăng liều.
Bố mẹ nên cho con đi khám ngay từ lúc nghi ngờ mắc bệnh, thay vì đợi đến khi có dấu hiệu nặng. Ở lần khám đầu, bác sĩ thường đánh giá bằng những bước khá cơ bản: hỏi về quá trình sốt, ăn uống, giấc ngủ và tiếp xúc với người bệnh; thăm khám miệng họng, da; đo nhiệt độ, nhịp tim, nhịp thở, nồng độ oxy trong máu; kiểm tra phản xạ, mức độ tỉnh táo và vận động của trẻ. Tuỳ tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định thêm một số xét nghiệm cơ bản hoặc xét nghiệm tìm virus để xác định tác nhân và phân độ bệnh. Trẻ cần được hẹn tái khám đúng lịch trong những ngày đầu để theo dõi diễn tiến.
Nếu gia đình ở khu vực phía Tây Hà Nội, bố mẹ có thể đưa con đến Phòng khám I-Medicare để được thăm khám và tư vấn theo dõi tại nhà. Địa chỉ: Tầng 1, Toà nhà The Garden, Đường Mễ Trì, Phường Từ Liêm, Hà Nội. Trường hợp trẻ có dấu hiệu nặng như li bì, co giật, khó thở hay tím tái, bố mẹ cần đến ngay cơ sở y tế có khả năng cấp cứu và hồi sức nhi khoa gần nhất, không chờ đợi ở nhà.
Hiện đã có vắc xin phòng EV71 ở một số cơ sở tiêm chủng. Bố mẹ nên hỏi bác sĩ về độ tuổi phù hợp và lịch tiêm cho con, đặc biệt với trẻ nhỏ đi nhà trẻ. Vắc xin không ngăn được mọi chủng virus gây bệnh, nên vệ sinh tay và theo dõi sát khi trẻ có biểu hiện bất thường vẫn là nền tảng.
Biến chứng chân tay miệng ở trẻ tuy chỉ xảy ra ở một số ít trường hợp, nhưng có thể tiến triển nhanh, nhất là trong 5 ngày đầu của bệnh và ở trẻ dưới 3 tuổi. Nhận ra sớm các dấu hiệu như sốt cao khó hạ, giật mình, li bì, nôn nhiều hay thở nhanh sẽ giúp con được xử trí kịp thời và hạn chế di chứng. Nếu con có biểu hiện nghi ngờ, bố mẹ đừng chờ đến khi bệnh nặng mà hãy đưa trẻ đi khám sớm để được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn chăm sóc phù hợp.
🇻🇳 PHÒNG KHÁM ĐA KHOA I-MEDICARE 🇰🇷
Địa chỉ: Tầng 1, Trung tâm thương mại The Garden, Mễ Trì, Hà Nội
Hotline: 024.3880.3333
Thứ Hai - Thứ Sáu: 8:30 - 19:30 | Thứ Bảy: 8:30 - 17:30 | Chủ nhật: 8:30 - 15:30
Website: imedi.com.vn
Zalo OA: zalo.me/pkdkimedicare
KakaoTalk: http://pf.kakao.com/_WxikRK
Facebook: https://www.facebook.com/pkdk.imedicare
Tiếng Việt
English
한국어
