Bị cúm A có bị lại không? Những yếu tố làm tăng nguy cơ tái bệnh

1. Bị Cúm A Có Bị Lại Không?

Bị cúm A vẫn có thể bị lại vì virus cúm liên tục biến đổi, khiến kháng thể sau lần nhiễm trước không còn bảo vệ hoàn toàn. Nguy cơ tái nhiễm tăng khi gặp chủng virus mới, miễn dịch suy yếu hoặc không tiêm phòng đầy đủ. Tiêm vắc xin hằng năm và giữ vệ sinh phòng bệnh là cách hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc lại.

Thời gian tồn tại của kháng thể sau khi nhiễm cúm A không kéo dài vĩnh viễn. Thông thường, kháng thể giảm dần sau 6-12 tháng, khiến cơ thể dễ bị virus tấn công trở lại nếu tiếp xúc nguồn lây. Đây là lý do nhiều người có thể mắc cúm A nhiều lần trong một năm, nhất là trong mùa dịch từ tháng 11 đến tháng 3.

Bên cạnh đó, khả năng đáp ứng miễn dịch ở mỗi người cũng khác nhau. Người có hệ miễn dịch khỏe mạnh thường tạo được lượng kháng thể cao và bền vững hơn. Ngược lại, những người sức đề kháng kém dễ tạo ít kháng thể hơn, dẫn đến nguy cơ tái nhiễm cao hơn.

2. Những Yếu Tố Làm Tăng Nguy Cơ Bị Cúm A

Dù đã từng mắc cúm A, bạn vẫn có thể nhiễm lại nếu gặp phải những điều kiện bất lợi cho hệ miễn dịch. Dưới đây là các yếu tố quan trọng làm tăng nguy cơ tái nhiễm mà bạn cần biết để chủ động phòng tránh.

Hệ miễn dịch suy giảm

Hệ miễn dịch là lá chắn quan trọng giúp cơ thể chống lại virus cúm A. Khi sức đề kháng suy yếu, nguy cơ tái nhiễm sẽ tăng cao hơn bình thường. Các nhóm dễ bị ảnh hưởng gồm:

- Người mắc bệnh mạn tính (tiểu đường, tim mạch, hen suyễn, ung thư…): hệ miễn dịch suy yếu, khả năng tạo và duy trì kháng thể kém hơn.

- Người đang điều trị ức chế miễn dịch: cơ thể khó phục hồi hoàn toàn sau khi mắc cúm, dễ tái nhiễm khi tiếp xúc virus.

- Người cao tuổi trên 65 tuổi: quá trình lão hóa miễn dịch khiến khả năng nhận diện và tiêu diệt virus giảm rõ rệt.

- Trẻ em dưới 5 tuổi: hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, “kho” kháng thể còn hạn chế, dễ bị nhiễm lại nếu tiếp xúc nguồn bệnh.

Môi trường sống và làm việc đông người

Virus cúm A lây lan rất nhanh qua giọt bắn đường hô hấp, đặc biệt trong môi trường đông người hoặc không gian kín. Vì vậy, dù đã từng mắc cúm A, bạn vẫn có thể tái nhiễm nếu tiếp xúc với nguồn bệnh. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:

- Môi trường đông người: văn phòng, trường học, bệnh viện, phương tiện công cộng, nơi giọt bắn dễ lan rộng trong bán kính khoảng 2 mét.

- Không gian kín vào mùa lạnh: đóng kín cửa, hạn chế lưu thông không khí khiến virus tồn tại lâu hơn và dễ phát tán.

- Làm việc hoặc sinh hoạt gần người đang nhiễm cúm: tăng khả năng hít phải virus dù trước đó đã từng mắc bệnh.

Thói quen sinh hoạt không lành mạnh

Chế độ ăn uống và lối sống không lành mạnh có thể làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến bạn dễ tái nhiễm cúm A hơn. Khi cơ thể không có đủ năng lượng và dưỡng chất để sản xuất kháng thể, khả năng chống lại virus giảm rõ rệt. Các yếu tố phổ biến gồm:

- Chế độ ăn thiếu dinh dưỡng: thiếu vitamin C, D, kẽm và protein khiến cơ thể khó tạo kháng thể và tế bào miễn dịch.

- Thiếu ngủ kéo dài: ngủ dưới 6 giờ mỗi đêm làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh gấp 4 lần so với ngủ đủ 7-8 giờ.

- Stress mạn tính: nồng độ cortisol cao trong thời gian dài làm ức chế hoạt động của hệ miễn dịch, giảm khả năng chống lại virus.

3. Phân Biệt Tái Nhiễm Cúm A Với Cảm Lạnh Và Bệnh Đường Hô Hấp

Việc phân biệt tái nhiễm cúm A với cảm lạnh hoặc các bệnh hô hấp khác là rất quan trọng vì mỗi bệnh có mức độ nguy hiểm và cách điều trị khác nhau. Dưới đây là những dấu hiệu giúp bạn nhận biết đúng để không bỏ lỡ thời điểm điều trị hiệu quả.

Triệu chứng đặc trưng của cúm A

Cúm A thường khởi phát rất nhanh và gây ra các triệu chứng toàn thân nặng hơn nhiều so với cảm lạnh thông thường. Nhận biết đúng các dấu hiệu giúp bạn phân biệt tái nhiễm cúm A để điều trị kịp thời.

Các dấu hiệu điển hình của cúm A gồm:

• Khởi phát đột ngột: Buổi sáng còn khỏe, buổi chiều có thể sốt cao >38,5°C, ớn lạnh, run người.
• Đau đầu và đau nhức toàn thân: Đau cơ mạnh, cảm giác như “bị đánh”, đau đầu dữ dội.
• Mệt mỏi kiệt sức: Không chỉ uể oải mà là tình trạng mệt rã rời, khó rời khỏi giường hoặc làm việc thường ngày.
• Ho khan và đau rát họng: Ho dai dẳng, kèm đau họng và nghẹt mũi nhưng thường nhẹ hơn so với triệu chứng toàn thân.

Sự khác biệt với cảm lạnh

Cảm lạnh do rhinovirus thường tiến triển chậm và có mức độ nhẹ hơn nhiều so với cúm A. Các biểu hiện chủ yếu tập trung ở đường hô hấp trên và hiếm khi gây sốt hay mệt mỏi toàn thân. Người bệnh vẫn có thể sinh hoạt gần như bình thường.

Triệu chứng đặc trưng của cảm lạnh bao gồm:

• Khởi phát từ từ: bắt đầu bằng cảm giác ngứa mũi, hắt hơi lác đác, sau đó sổ mũi tăng dần.
• Sốt hiếm gặp: người lớn thường không sốt, nếu có chỉ sốt nhẹ dưới 38°C.
• Triệu chứng nhẹ và khu trú: sổ mũi, ngạt mũi, hắt hơi là chủ yếu, ít khi đau cơ hay mệt lả.
• Sinh hoạt hằng ngày ít bị ảnh hưởng: vẫn làm việc, vận động được dù hơi khó chịu.
• Tự khỏi sau 5-7 ngày: không cần thuốc đặc hiệu, chỉ cần nghỉ ngơi và chăm sóc triệu chứng.

Các bệnh đường hô hấp khác cần lưu ý

Nhiều bệnh lý hô hấp có triệu chứng giống cúm A nên rất dễ gây nhầm lẫn. Việc hiểu rõ những dấu hiệu đặc trưng của từng bệnh sẽ giúp bạn nhận biết sớm và lựa chọn cách xử trí đúng.

Một số bệnh thường bị nhầm với cúm A:

• COVID-19: có sốt, ho, mệt mỏi giống cúm A nhưng thường kèm mất vị giác và khứu giác, dấu hiệu ít gặp trong cúm A.
• Viêm phổi: có thể là biến chứng của cúm A hoặc bệnh riêng biệt, biểu hiện bằng khó thở, thở nhanh, đau ngực khi hít sâu.
• Viêm họng do liên cầu (Streptococcus): gây sốt cao và đau họng dữ dội, nhưng không có triệu chứng đường hô hấp trên như ho nhiều hay sổ mũi.

Để xác định chính xác bạn mắc bệnh gì, đặc biệt khi nghi ngờ tái nhiễm cúm A, nên thực hiện xét nghiệm PCR hoặc test nhanh tại cơ sở y tế.

4. Bị Cúm A Bao Lâu Thì Có Thể Bị Lại?

Thời gian ngắn nhất để tái nhiễm cúm A thường rơi vào khoảng 2-4 tuần sau khi bạn đã khỏi bệnh. Trong giai đoạn này, cơ thể vẫn còn lượng kháng thể cao đối với chủng virus cúm A vừa mắc, giúp tạo ra lớp bảo vệ tạm thời. Tuy nhiên, nếu bạn tiếp xúc với một chủng cúm A khác hoàn toàn, nguy cơ tái nhiễm vẫn có thể xảy ra ngay cả khi mới khỏi bệnh.

Từ 3-6 tháng sau khi nhiễm cúm A, kháng thể bắt đầu giảm dần, khiến khả năng bảo vệ của cơ thể yếu đi đáng kể. Đây là thời điểm nhiều người dễ mắc lại, cả với chủng cũ lẫn chủng mới. Vì vậy, một người từng bị cúm A vào đầu mùa dịch (tháng 11-12) hoàn toàn có thể mắc lại vào cuối mùa (tháng 2-3) nếu không tiêm vaccine cúm hoặc không có biện pháp phòng ngừa bổ sung.

Virus cúm A có khả năng đột biến rất nhanh, khiến các chủng lưu hành mỗi năm có thể thay đổi đáng kể so với năm trước. Chính vì vậy, vaccine cúm phải được cập nhật hàng năm để bảo vệ cơ thể trước những biến thể mới nhất. 

Điều này cũng giải thích vì sao việc đã mắc cúm A năm ngoái không giúp bạn miễn nhiễm trong năm nay, ngay cả khi virus thuộc cùng một phân nhóm, bởi cấu trúc kháng nguyên có thể đã thay đổi và cơ thể không còn nhận diện hiệu quả.

5. Khi Nào Cần Xét Nghiệm Lại Cúm A?

Việc xét nghiệm lại cúm A là cần thiết khi triệu chứng không cải thiện hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường sau khi đã khỏi bệnh. Điều này giúp xác định bạn có đang tái nhiễm hay gặp biến chứng để kịp thời điều trị đúng hướng.

Khi triệu chứng tái phát sau khi đã khỏi

Nếu bạn đã điều trị cúm A và các triệu chứng giảm dần trong 3-5 ngày nhưng sau đó lại xuất hiện sốt cao, ho nhiều hơn hoặc mệt mỏi trở lại, đây có thể là dấu hiệu tái nhiễm hoặc biến chứng. Khi tình trạng đỡ rồi nặng lại, bạn nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

Xét nghiệm lại giúp xác định bạn có đang nhiễm chủng virus mới hay gặp biến chứng như viêm phổi hoặc viêm phế quản. Phát hiện sớm cho phép bác sĩ can thiệp kịp thời, ngăn bệnh tiến triển nặng. Điều này đặc biệt quan trọng với người thuộc nhóm nguy cơ cao, vì việc chậm trễ có thể gây hậu quả nghiêm trọng.

Khi có tiếp xúc với người bệnh sau khi khỏi

Nếu bạn vừa khỏi cúm A khoảng 2 tuần và sau đó tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh tại nơi làm việc hoặc trong gia đình, bạn có nguy cơ tái nhiễm. Trong 2-3 ngày tiếp theo, nếu xuất hiện đau đầu, ớn lạnh hoặc sốt nhẹ, bạn nên đi xét nghiệm để xác định chính xác tình trạng.

Xét nghiệm sớm giúp bạn được điều trị đúng hướng và hạn chế lây bệnh cho người khác. Khi biết mình dương tính, bạn có thể chủ động cách ly, đeo khẩu trang và tuân thủ vệ sinh để bảo vệ người thân và đồng nghiệp.

Đối với người thuộc nhóm nguy cơ cao

Phụ nữ mang thai, người trên 65 tuổi, trẻ em dưới 5 tuổi và người mắc bệnh mạn tính cần đặc biệt thận trọng. Ngay cả khi triệu chứng còn nhẹ, họ vẫn nên đi khám và xét nghiệm vì cúm A ở nhóm này có thể tiến triển rất nhanh và gây biến chứng chỉ trong vài ngày.

Xét nghiệm sớm cũng giúp bác sĩ quyết định việc dùng thuốc kháng virus như Tamiflu. Loại thuốc này chỉ hiệu quả khi sử dụng trong 48 giờ đầu từ lúc khởi phát triệu chứng, vì vậy việc chẩn đoán kịp thời là vô cùng quan trọng.

6. Biện Pháp Giảm Nguy Cơ Bị Cúm A

Biết cách phòng tránh giúp bạn giảm đáng kể nguy cơ bị cúm A hoặc tái nhiễm trong mùa dịch. Dưới đây là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả mà bạn nên áp dụng hằng ngày để bảo vệ sức khỏe.

Tiêm vaccine phòng cúm hàng năm

Vaccine là biện pháp phòng ngừa cúm A hiệu quả nhất. Mỗi năm, WHO cập nhật thành phần vaccine dựa trên các chủng virus dự đoán sẽ lưu hành, giúp giảm 40-60% nguy cơ mắc bệnh và giảm mức độ nặng nếu nhiễm.

Thời điểm tiêm lý tưởng là tháng 9-10, trước mùa dịch, vì cơ thể cần khoảng 2 tuần để tạo kháng thể bảo vệ. Ngay cả khi bạn đã từng mắc cúm A trong năm, việc tiêm vaccine vẫn rất cần thiết để phòng ngừa những chủng virus khác trong cùng mùa dịch.

Tăng cường sức đề kháng

Chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng là nền tảng quan trọng giúp hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả.

• Bổ sung vitamin C từ cam, ổi, bưởi và rau xanh để tăng sản xuất bạch cầu.
• Tăng cường kẽm qua hải sản, hạt bí để cải thiện phản ứng miễn dịch.
• Đảm bảo đủ protein từ thịt nạc, cá, trứng, đậu để cơ thể tạo kháng thể.

Bên cạnh đó, duy trì vận động nhẹ 30 phút mỗi ngày như đi bộ nhanh, bơi hoặc yoga giúp tuần hoàn tốt hơn. Ngủ đủ 7-8 giờ, giảm stress bằng thiền, thư giãn hay sở thích cá nhân cũng giúp giữ hệ miễn dịch ở trạng thái mạnh nhất.

Vệ sinh cá nhân và môi trường

Rửa tay đúng cách bằng xà phòng trong ít nhất 20 giây là biện pháp đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả để ngăn virus cúm A xâm nhập. Virus có thể tồn tại trên tay nắm cửa, bàn phím, điện thoại… từ vài giờ đến vài ngày và dễ lây khi bạn chạm vào mắt, mũi, miệng.

• Đeo khẩu trang y tế khi ở nơi đông người, đặc biệt trong mùa dịch, giúp giảm nguy cơ hít phải giọt bắn chứa virus.
• Hạn chế tiếp xúc gần với người đang ho, sốt. Nếu bạn bị bệnh, hãy chủ động ở nhà để tránh lây lan.

Giữ môi trường sống sạch sẽ bằng cách lau chùi bề mặt tiếp xúc, sử dụng dung dịch khử trùng và thông gió nhà cửa ít nhất 10-15 phút mỗi ngày. Những thói quen này giúp giảm nồng độ virus trong không khí, đặc biệt quan trọng trong mùa lạnh khi mọi người thường đóng kín cửa.

Về thắc mắc bị cúm A có bị lại không, việc hiểu đúng về cơ chế tái nhiễm và chủ động phòng ngừa là điều rất quan trọng. Tiêm vaccine hằng năm, duy trì lối sống lành mạnh và vệ sinh đúng cách sẽ giúp bạn giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh. Nếu cần tư vấn hoặc thăm khám khi có dấu hiệu nghi ngờ, I-Medicare luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn.