Tết Nguyên Đán là dịp sum họp gia đình, nhưng cũng là thời điểm nhiều thói quen sinh hoạt bị thay đổi đột ngột. Trên thực tế, các bệnh viện ghi nhận số ca nhập viện tăng khoảng 30-40% so với ngày thường, đặc biệt trong 3 ngày đầu năm. Sự gia tăng này không phải ngẫu nhiên mà xuất phát từ nhiều nguyên nhân có tính hệ thống, liên quan trực tiếp đến ăn uống, sinh hoạt và tâm lý trong dịp lễ Tết.
Trong suốt khoảng hai tuần nghỉ Tết, nhịp sinh học của nhiều người thường bị đảo lộn rõ rệt. Thức khuya để vui chơi, tụ tập, xem pháo hoa, trong khi vẫn phải dậy sớm đi lễ chùa, thăm hỏi họ hàng khiến cơ thể thiếu ngủ kéo dài.
Tình trạng này làm suy giảm hệ miễn dịch, tạo điều kiện cho vi khuẩn, virus dễ xâm nhập. Bên cạnh đó, việc sử dụng nhiều rượu bia trong các bữa tiệc còn làm tăng gánh nặng cho gan, thận và hệ tim mạch, khiến cơ thể nhanh mệt mỏi và dễ sinh bệnh.
Đây là nguyên nhân quan trọng nhất gây ra các rối loạn tiêu hóa trong dịp Tết. Mâm cỗ ngày Tết thường nhiều thịt mỡ, giò chả, bánh chưng, bánh tét và các món chiên rán giàu dầu mỡ, khiến hệ tiêu hóa phải làm việc quá tải.
Nhiều gia đình còn chuẩn bị thức ăn từ sớm và dùng dần trong nhiều ngày, trong khi điều kiện bảo quản không đảm bảo, dễ làm thực phẩm bị nhiễm khuẩn. Bên cạnh đó, thói quen ăn uống liên tục từ sáng đến tối, thường xuyên nhâm nhi bánh kẹo, hạt khô khiến dạ dày không có thời gian nghỉ ngơi, làm tăng nguy cơ đầy bụng, khó tiêu và rối loạn tiêu hóa.
Quan niệm “ngày Tết phải vui vẻ, tránh nói chuyện bệnh tật” khiến nhiều người chủ quan, che giấu triệu chứng và trì hoãn việc đi khám. Không ít bệnh nhân mạn tính tự ý ngừng thuốc vì nghĩ rằng vài ngày không điều trị sẽ không ảnh hưởng nhiều.
Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau đầu, chóng mặt, đau bụng, họ thường tự mua thuốc uống hoặc chờ qua Tết mới đến bệnh viện. Trên thực tế, nhiều trường hợp ban đầu chỉ nhẹ nhưng do chậm trễ điều trị đã tiến triển nặng, thậm chí gây nguy hiểm đến tính mạng.
Tết thường diễn ra vào thời điểm giao mùa cuối đông đầu xuân, khi nhiệt độ thay đổi thất thường, tạo điều kiện thuận lợi cho virus cúm, virus đường hô hấp và vi khuẩn gây bệnh phát triển mạnh. Bên cạnh đó, việc tụ tập đông người trong không gian kín, cùng với di chuyển nhiều ngày bằng các phương tiện giao thông công cộng, làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm chéo, khiến các bệnh hô hấp bùng phát mạnh trong dịp Tết.
Cúm không chỉ đơn giản là sổ mũi hay ho nhẹ như nhiều người vẫn lầm tưởng. Đây là bệnh do virus Influenza gây ra, với các triệu chứng điển hình gồm sốt cao đột ngột trên 38,5°C, đau nhức toàn thân, mệt mỏi nặng, ớn lạnh và đau đầu dữ dội. Người bệnh thường suy kiệt sức lực, ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hằng ngày.
Trong khi đó, viêm họng và viêm amidan chủ yếu biểu hiện bằng đau rát cổ họng, khó nuốt, khàn tiếng, kèm theo hạch cổ sưng to và đau khi sờ.
Điều đáng lo ngại là nhiều người vẫn cố gắng tham gia các hoạt động ngày Tết dù đang mắc bệnh, khiến tình trạng trở nên nặng hơn và làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho người xung quanh. Nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, cúm có thể gây biến chứng nguy hiểm như viêm phổi, viêm phế quản cấp, đặc biệt rủi ro với trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.
Khi cơ thể mệt mỏi, thiếu ngủ và phải chịu tác động của thời tiết lạnh, hệ miễn dịch suy yếu, tạo điều kiện cho vi khuẩn như phế cầu khuẩn, tụ cầu khuẩn dễ dàng xâm nhập và gây viêm phổi. Bệnh thường khởi phát với các triệu chứng ho có đờm vàng xanh, sốt kéo dài, khó thở, đau ngực khi hít sâu.
Ở một số trường hợp, viêm phổi có thể tiến triển nhanh với dấu hiệu thở gấp, môi tím tái, lơ mơ, cần được cấp cứu kịp thời. Đặc biệt, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính như COPD, hen phế quản có nguy cơ viêm phổi nặng cao hơn khi tiếp xúc với không khí lạnh hoặc khói thuốc lá trong những ngày Tết.
Không khí ngày Tết chứa nhiều yếu tố kích thích như khói pháo, khói hương và bụi bẩn khi dọn dẹp nhà cửa. Với người mắc hen suyễn hoặc COPD, đây là các tác nhân dễ gây co thắt phế quản, dẫn đến cơn khó thở cấp.
Bên cạnh đó, việc quên mang theo thuốc xịt giãn phế quản khi đi xa hoặc bỏ lỡ liều thuốc hằng ngày do lịch sinh hoạt bận rộn càng làm tăng nguy cơ lên cơn hen. Một cơn hen cấp không được xử trí kịp thời có thể đe dọa tính mạng, nhất là trong những ngày nghỉ lễ khi việc tiếp cận cơ sở y tế và bác sĩ gặp nhiều hạn chế.
Hệ tiêu hóa là cơ quan chịu áp lực lớn nhất trong dịp Tết. Dạ dày, gan, mật, tụy và đường ruột phải hoạt động quá tải để xử lý lượng lớn thức ăn nhiều dầu mỡ, đạm và đường, vượt xa nhu cầu sinh lý bình thường.
Theo thống kê của Bộ Y tế, số ca ngộ độc thực phẩm và viêm đường tiêu hóa trong tuần lễ Tết tăng gấp 3-4 lần so với ngày thường, với nhiều trường hợp diễn biến nặng phải nhập viện điều trị.
Ngộ độc thực phẩm ngày Tết thường do vi khuẩn Salmonella, E.coli, tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus) hoặc Vibrio parahaemolyticus gây ra. Các món ăn như thịt luộc, giò chả, nem rán, gỏi cuốn nếu để lâu ở nhiệt độ phòng rất dễ nhiễm khuẩn và nhanh chóng hư hỏng.
Triệu chứng thường xuất hiện sau 2-6 giờ sau khi ăn, gồm: buồn nôn, nôn nhiều lần, đau bụng quặn, tiêu chảy phân lỏng hoặc lẫn nhầy máu, kèm mệt mỏi, khát nước và sốt nhẹ. Trường hợp nặng do độc tố botulinum hoặc nấm độc có thể gây rối loạn thần kinh, liệt cơ, hôn mê và cần cấp cứu khẩn cấp để tránh nguy hiểm tính mạng.
Rượu bia, đồ ăn cay nóng, cà phê đậm đặc và căng thẳng khi chuẩn bị Tết đều dễ làm tổn thương niêm mạc dạ dày. Người có tiền sử viêm loét dạ dày tá tràng, nhiễm vi khuẩn HP rất dễ tái phát với các triệu chứng như đau vùng thượng vị, ợ hơi, ợ chua, đầy bụng, khó tiêu.
Đặc biệt, việc uống rượu khi đói hoặc lạm dụng thuốc giảm đau có thể gây tổn thương sâu, dẫn đến xuất huyết tiêu hóa nguy hiểm. Dấu hiệu cảnh báo gồm nôn ra máu tươi hoặc dịch màu cà phê, đi ngoài phân đen, chóng mặt, choáng váng. Đây là tình trạng cấp cứu, cần được xử trí kịp thời để tránh sốc mất máu và biến chứng đe dọa tính mạng.
Viêm tụy cấp là biến chứng nguy hiểm, thường gặp ở những người uống nhiều rượu bia và ăn nhiều đồ dầu mỡ trong dịp Tết. Bệnh có triệu chứng điển hình là đau bụng dữ dội vùng thượng vị hoặc quanh rốn, cơn đau lan ra sau lưng và hai bên sườn như vòng đai. Người bệnh thường nôn ói liên tục, sốt cao, bụng chướng căng và rất đau khi ấn vào.
Ở các trường hợp nặng, viêm tụy cấp có thể tiến triển thành hoại tử tụy, nhiễm trùng huyết, sốc và suy đa tạng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Đáng lưu ý, nhiều người nhầm lẫn viêm tụy với đau dạ dày thông thường, tự ý dùng thuốc giảm đau và tiếp tục ăn uống, khiến bệnh diễn biến nhanh và nguy hiểm hơn. Khi có đau bụng dữ dội kèm nôn nhiều, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Không phải ai cũng mắc bệnh nặng, nhưng đa số người Việt đều gặp tình trạng khó tiêu, đầy hơi, chướng bụng trong dịp Tết. Nguyên nhân chủ yếu đến từ chế độ ăn nhiều thịt, ít rau xanh, thiếu chất xơ, kết hợp với việc ngồi nhiều, ít vận động.
Bên cạnh đó, bánh chưng, bánh tét làm từ gạo nếp khó tiêu, nếu ăn nhiều sẽ gây đầy bụng kéo dài, chậm tiêu và ợ hơi. Khi tình trạng này lặp lại nhiều ngày, rất dễ dẫn đến táo bón. Táo bón kéo dài không chỉ khiến người bệnh mệt mỏi, chán ăn, mà còn làm tăng nguy cơ sa búi trĩ, nứt kẽ hậu môn, gây đau rát và chảy máu khi đi ngoài.
Để hạn chế rối loạn tiêu hóa ngày Tết, nên ăn uống điều độ, tăng cường rau xanh, trái cây, uống đủ nước và duy trì vận động nhẹ mỗi ngày.
Đây là nhóm bệnh đặc biệt nguy hiểm, có nguy cơ tử vong cao nếu không được cấp cứu kịp thời. Nhiều nghiên cứu cho thấy số ca nhồi máu cơ tim và đột quỵ tăng 25-30% trong dịp Tết so với ngày thường. Nguyên nhân chủ yếu là do ăn mặn, uống nhiều rượu bia, căng thẳng tâm lý kéo dài và tự ý ngưng thuốc điều trị các bệnh mạn tính, khiến tình trạng sức khỏe trở nên mất kiểm soát.
Người mắc tăng huyết áp thường có xu hướng tự ý ngừng thuốc trong dịp Tết với suy nghĩ nghỉ vài ngày không ảnh hưởng gì. Tuy nhiên, khi kết hợp với ăn mặn, thức khuya, căng thẳng trong quá trình chuẩn bị Tết hoặc áp lực tài chính, huyết áp rất dễ tăng đột ngột lên mức nguy hiểm trên 180/110 mmHg.
Triệu chứng điển hình của cơn tăng huyết áp bao gồm đau đầu dữ dội vùng sau gáy, chóng mặt, hoa mắt, ù tai, tim đập nhanh. Trong những trường hợp nặng, huyết áp tăng cao bất ngờ có thể gây vỡ mạch máu não, dẫn đến đột quỵ xuất huyết, đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.
Nhồi máu cơ tim xảy ra khi động mạch vành bị tắc nghẽn đột ngột bởi cục máu đông, làm một phần cơ tim không được cung cấp đủ máu và oxy, dẫn đến tổn thương và hoại tử cơ tim.
Triệu chứng điển hình là đau ngực dữ dội, cảm giác bị bóp nghẹt hoặc đè nặng, cơn đau có thể lan ra cánh tay trái, vai, cổ hoặc hàm dưới. Người bệnh thường kèm theo vã mồ hôi lạnh, khó thở, buồn nôn, choáng váng, cảm giác lo sợ sắp tử vong.
Điều nguy hiểm là nhiều trường hợp, đặc biệt ở phụ nữ và người mắc đái tháo đường, có thể không đau ngực rõ ràng, chỉ biểu hiện mệt mỏi, khó thở nhẹ hoặc đau tức mơ hồ, khiến bệnh dễ bị bỏ sót. Nếu không được can thiệp kịp thời trong 90 phút vàng đầu tiên bằng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp mạch vành, nguy cơ tử vong và biến chứng nặng rất cao.
Đột quỵ gồm hai dạng chính: nhồi máu não do tắc mạch và xuất huyết não do vỡ mạch máu. Cả hai đều rất nguy hiểm, có thể tử vong nhanh và bắt buộc phải cấp cứu khẩn cấp.
Cách nhận biết sớm đột quỵ theo nguyên tắc FAST:
Các dấu hiệu cảnh báo khác có thể gặp gồm: đau đầu dữ dội đột ngột, chóng mặt, mất thăng bằng, không đứng vững, buồn nôn, nôn, nhìn mờ hoặc nhìn đôi, méo miệng, yếu liệt nửa người.
Lưu ý quan trọng: Mỗi phút trì hoãn, hàng triệu tế bào não bị tổn thương không thể phục hồi, làm tăng nguy cơ liệt, rối loạn ngôn ngữ, sa sút trí tuệ và tử vong. Vì vậy, khi có bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, cần gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến bệnh viện ngay lập tức.
Người mắc bệnh tim mạn tính như suy tim, bệnh van tim, rung nhĩ có nguy cơ bị suy tim cấp nếu ăn mặn, uống quá nhiều nước hoặc tự ý ngừng thuốc lợi tiểu. Những yếu tố này làm tăng gánh nặng cho tim, khiến tình trạng bệnh nhanh chóng trở nên nghiêm trọng.
Triệu chứng suy tim cấp thường bao gồm:
Bên cạnh đó, rượu bia và căng thẳng tâm lý có thể kích thích các rối loạn nhịp tim như rung nhĩ, ngoại tâm thu, gây:
Người bệnh tim mạch cần tuân thủ chặt chẽ chế độ ăn, dùng thuốc đúng chỉ định và tránh rượu bia, căng thẳng để hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
Trong những ngày Tết, nhiều người có tâm lý trì hoãn đi khám khiến bệnh diễn tiến nặng hơn. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm giúp can thiệp kịp thời, tránh biến chứng và rủi ro đáng tiếc.
- Đau ngực dữ dội kéo dài trên 15 phút, lan ra cánh tay trái, hàm hoặc lưng, kèm vã mồ hôi lạnh là dấu hiệu điển hình của nhồi máu cơ tim.
- Đột ngột méo mặt một bên, yếu liệt tay chân một bên, nói khó, nhìn mờ hoặc nhìn đôi, chóng mặt dữ dội là triệu chứng cảnh báo đột quỵ não.
- Khó thở nhiều, phải ngồi để thở, ho ra đờm hồng bọt, tím môi là biểu hiện của suy tim cấp.
Tất cả các trường hợp trên đều cần gọi cấp cứu 115 ngay lập tức và đưa người bệnh đến bệnh viện trong 90 phút đầu tiên. Mỗi phút chậm trễ đều làm tăng nguy cơ tử vong và để lại di chứng nặng nề.
- Đau bụng dữ dội đột ngột, bụng cứng như gỗ, rất đau khi chạm vào, kèm sốt cao trên 39°C có thể là dấu hiệu của viêm phúc mạc, thủng dạ dày, ruột hoặc viêm ruột thừa cấp.
- Nôn ra máu đỏ tươi hoặc dịch sẫm màu như bã cà phê, đi ngoài phân đen sệt, kèm choáng váng, mạch nhanh yếu là biểu hiện của xuất huyết tiêu hóa.
- Tiêu chảy nhiều lần kèm nôn ói, sốt cao, tiểu ít hoặc không tiểu, nước tiểu sẫm màu là dấu hiệu mất nước nặng do ngộ độc thực phẩm.
Trẻ nhỏ chưa thể tự mô tả cảm giác khó chịu, vì vậy người lớn cần quan sát sát các biểu hiện bất thường.
- Nếu trẻ sốt cao trên 39°C kéo dài hơn 3 ngày, không hạ dù đã dùng thuốc, kèm theo li bì, bỏ ăn, khóc yếu hoặc rên rỉ liên tục, đây là dấu hiệu nguy hiểm cần đi khám ngay.
- Tiêu chảy nhiều lần, nôn ói, kèm thóp trũng, khóc không có nước mắt, môi khô nứt nẻ là biểu hiện mất nước nặng, có thể đe dọa tính mạng nếu không bù dịch kịp thời.
- Khó thở, thở rên, rút lõm lồng ngực, môi tím, hoặc sốt cao kèm phát ban tím đỏ không biến mất khi ấn là dấu hiệu viêm phổi nặng hoặc nhiễm trùng huyết.
Tất cả các trường hợp trên đều cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức, không nên chần chừ theo dõi tại nhà.
Người mắc đái tháo đường nếu xuất hiện thở nhanh và sâu, hơi thở có mùi trái cây, buồn nôn, đau bụng, lơ mơ, li bì có thể đang rơi vào tình trạng nhiễm toan ceton, một biến chứng cấp tính rất nguy hiểm. Ngược lại, run tay, vã mồ hôi nhiều, đói cồn cào, tim đập nhanh, lú lẫn hoặc co giật là dấu hiệu hạ đường huyết cấp.
Cả hai tình trạng trên đều có thể nhanh chóng dẫn đến hôn mê và tử vong nếu không được xử trí kịp thời.
Dịp Tết với thói quen sinh hoạt đảo lộn, ăn uống thất thường và thời tiết giao mùa khiến nguy cơ mắc bệnh tăng cao. Chủ động phòng tránh đúng cách sẽ giúp bạn và gia đình đón Tết khỏe mạnh, trọn vẹn niềm vui.
Bệnh thường gặp ngày Tết hoàn toàn có thể phòng tránh nếu chủ động chăm sóc sức khỏe, ăn uống điều độ và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường. Hãy lắng nghe cơ thể, tuân thủ điều trị bệnh mạn tính và đi khám kịp thời khi cần. I-Medicare luôn đồng hành cùng bạn và gia đình trong việc bảo vệ sức khỏe trọn vẹn suốt dịp Tết và quanh năm.
Tiếng Việt
English
한국어
