Cúm B là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus cúm týp B gây ra, và nó lây từ người sang người rất dễ dàng. Nhiều người vẫn nghĩ cúm B nhẹ hơn cúm A nên khả năng lây cũng thấp hơn. Thực tế, mức độ nặng của bệnh và khả năng lây lan là hai chuyện khác nhau. Về đường lây và tốc độ lây, cúm B gần như không thua kém cúm A. Điểm khác biệt chính là cúm B hầu như chỉ lưu hành ở người nên không gây đại dịch toàn cầu như cúm A, nhưng trong phạm vi một gia đình, một lớp học hay một văn phòng thì nó vẫn lan nhanh như thường.
Con đường lây chính là giọt bắn đường hô hấp. Khi người bệnh ho, hắt hơi, nói to hoặc cười, hàng nghìn giọt dịch li ti chứa virus bắn ra không khí trong bán kính khoảng 1–2 mét. Người đối diện hít phải là có nguy cơ nhiễm.
Con đường thứ hai thường bị bỏ qua: lây gián tiếp qua bề mặt. Virus cúm có thể tồn tại nhiều giờ trên các bề mặt cứng như tay nắm cửa, công tắc đèn, điều khiển tivi, mặt bàn ăn, điện thoại. Chỉ cần chạm tay vào rồi vô thức đưa lên mắt, mũi, miệng là virus đã có đường vào cơ thể. Trong một căn hộ chung cư nhỏ, đây chính là mắt xích khiến cả nhà lần lượt nhiễm bệnh dù mọi người đã cố giữ khoảng cách.
Có ba lý do khiến cúm B khó ngăn chặn. Thứ nhất, lượng virus người bệnh phát tán đạt đỉnh rất sớm, ngay trong 1–2 ngày đầu có triệu chứng, đúng lúc nhiều người vẫn tưởng mình chỉ "cảm xoàng" và tiếp tục đi làm, đi học. Thứ hai, một tỷ lệ không nhỏ người nhiễm có triệu chứng rất mờ nhạt hoặc không triệu chứng nhưng vẫn lây cho người khác. Thứ ba, miễn dịch với cúm không bền vững; năm ngoái bạn đã mắc cúm B không có nghĩa năm nay bạn miễn nhiễm, vì virus liên tục thay đổi và khả năng bảo vệ giảm dần theo thời gian.
Đây là phần quan trọng nhất nhưng ít người nắm rõ, dẫn đến việc quay lại sinh hoạt bình thường quá sớm và vô tình lây cho đồng nghiệp, bạn học.
Thời gian ủ bệnh của cúm B thường là 1–4 ngày, trung bình khoảng 2 ngày. Điều quan trọng cần nhớ: người bệnh có thể bắt đầu phát tán virus khoảng 24 giờ trước khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Nghĩa là buổi tối bạn còn ăn cơm cùng gia đình, cười nói bình thường, thì sáng hôm sau mới sốt, nhưng virus đã kịp lan ra bàn ăn từ tối hôm trước. Đây chính là lý do việc "cách ly khi đã có triệu chứng" luôn muộn hơn mong muốn một nhịp.
Khả năng lây cao nhất rơi vào 3–4 ngày đầu kể từ khi khởi phát triệu chứng, đặc biệt là hai ngày đầu khi người bệnh sốt cao, ho nhiều và chảy mũi liên tục. Ở người trưởng thành khỏe mạnh, khả năng lây thường kéo dài khoảng 5–7 ngày tính từ ngày có triệu chứng. Một nguyên tắc thực dụng được nhiều bác sĩ khuyến cáo: chỉ nên quay lại nơi làm việc hoặc trường học sau khi đã hết sốt ít nhất 24 giờ mà không cần dùng thuốc hạ sốt, đồng thời các triệu chứng khác đã cải thiện rõ.
Thời gian đào thải virus ở trẻ em thường dài hơn người lớn, có thể kéo dài 7–10 ngày hoặc hơn, nhất là trẻ dưới 5 tuổi. Người cao tuổi, người đang điều trị ung thư, dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc mắc bệnh mạn tính cũng có thể phát tán virus kéo dài nhiều tuần.
Một tình huống rất hay gặp: bé đi nhà trẻ về, sốt hai ngày rồi hết, gia đình cho đi học lại ngay ngày thứ ba vì thấy con đã chạy nhảy bình thường. Vài ngày sau, lớp có thêm 4–5 bé nghỉ ốm, rồi ông bà ở nhà cũng đổ bệnh. Trẻ hết sốt không đồng nghĩa với hết lây.
Hiểu đúng hoàn cảnh lây sẽ giúp bạn biết cần cẩn thận ở đâu, thay vì lo lắng chung chung.
Phòng ngủ đóng kín cửa bật điều hòa, xe ô tô chạy máy lạnh, thang máy, phòng họp không có cửa sổ đều là môi trường lý tưởng cho virus. Giọt bắn không được pha loãng bởi không khí mới nên lơ lửng lâu hơn và nồng độ virus trong không khí cao hơn hẳn so với ngoài trời. Thời tiết lạnh và hanh khô ở miền Bắc vào mùa đông – xuân càng tạo điều kiện cho virus tồn tại lâu.
Trẻ em là "cỗ máy khuếch tán" cúm hiệu quả nhất vì các bé chưa có ý thức che miệng khi ho, hay dùng chung đồ chơi, ngậm tay và tiếp xúc rất gần nhau. Thống kê dịch tễ hằng năm đều cho thấy các đợt bùng phát cúm trong cộng đồng thường bắt đầu từ trường học rồi mới lan về các hộ gia đình.
Trong nhà, người chăm sóc chính là đối tượng nguy cơ cao nhất: dọn khăn giấy, đo nhiệt độ, đút cháo, ngủ cùng phòng. Nếu cả nhà vẫn ăn chung mâm, dùng chung bát nước chấm, dùng chung khăn mặt thì nguy cơ lây gần như tuyệt đối.
Đây là tình huống khiến cúm B lan rộng nhất trong cộng đồng. Người bệnh cảm thấy khỏe hơn nên trở lại nhịp sống bình thường trong khi vẫn đang đào thải virus, đồng thời cơ thể chưa hồi phục hoàn toàn nên dễ bội nhiễm vi khuẩn, kéo dài bệnh.
Không cần biến nhà thành khu cách ly, nhưng vài thay đổi đơn giản dưới đây có thể cắt được phần lớn nguy cơ.
Hãy bố trí cho người bệnh một phòng riêng nếu có thể, hoặc ít nhất một góc riêng cách xa khu vực sinh hoạt chung. Cả người bệnh lẫn người chăm sóc đều nên đeo khẩu trang y tế khi tiếp xúc gần. Mở cửa sổ 2–3 lần mỗi ngày, mỗi lần 10–15 phút để không khí lưu thông là biện pháp rẻ tiền nhưng hiệu quả bất ngờ, đặc biệt với các căn hộ quen đóng kín cửa bật điều hòa.
Rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất 20 giây sau mỗi lần tiếp xúc với người bệnh, trước khi ăn và sau khi xì mũi. Nếu không tiện, dùng dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn. Mỗi ngày nên lau lại các bề mặt tiếp xúc thường xuyên: tay nắm cửa, công tắc, điều khiển, mặt bàn, tay vịn cầu thang. Khăn mặt, cốc uống nước, bát đũa của người bệnh nên để riêng và rửa bằng nước nóng.
Ưu tiên hàng đầu là hạn chế tối đa tiếp xúc giữa người bệnh với trẻ dưới 5 tuổi, phụ nữ mang thai, người trên 65 tuổi và người mắc bệnh mạn tính như hen, COPD, tim mạch, đái tháo đường. Đây là những đối tượng dễ gặp biến chứng viêm phổi khi mắc cúm B. Tiêm vắc xin cúm hằng năm cho cả gia đình vẫn là biện pháp chủ động và bền vững nhất; vắc xin cúm hiện nay đều có thành phần bảo vệ chống cúm B.
Phần lớn ca cúm B tự khỏi sau khoảng một tuần, nhưng bạn cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện khó thở, thở nhanh, đau tức ngực, sốt cao liên tục quá 3 ngày không đáp ứng thuốc hạ sốt, lơ mơ, co giật, nôn nhiều hoặc có dấu hiệu mất nước. Với trẻ nhỏ, cần chú ý thêm các dấu hiệu bỏ bú, li bì khó đánh thức, tím tái. Việc dùng thuốc kháng virus cũng đạt hiệu quả cao nhất khi được chỉ định trong 48 giờ đầu, vì vậy đi khám sớm không chỉ để chẩn đoán mà còn để mở ra cơ hội điều trị tốt hơn.
Triệu chứng cúm B rất dễ nhầm với cảm lạnh thông thường, sốt virus hay COVID-19. Việc xác định đúng tác nhân giúp bạn biết mình có cần cách ly hay không, cách ly bao lâu, có cần dùng thuốc kháng virus hay không, thay vì tự suy đoán và dùng thuốc theo kinh nghiệm truyền miệng.
Quy trình cơ bản thường bắt đầu bằng việc bác sĩ hỏi bệnh sử, thời điểm khởi phát, yếu tố dịch tễ trong gia đình hoặc nơi làm việc, sau đó thăm khám lâm sàng: đo nhiệt độ, nghe phổi, kiểm tra họng và hạch. Nếu cần xác định chính xác nguyên nhân, bác sĩ có thể chỉ định test nhanh cúm A/B bằng mẫu dịch mũi họng, cho kết quả trong khoảng 15–30 phút. Một số trường hợp sốt cao kéo dài hoặc nghi ngờ biến chứng có thể được chỉ định thêm xét nghiệm máu cơ bản hoặc chụp X-quang phổi. Với đa số người bệnh, chỉ cần thăm khám và test nhanh là đủ để bác sĩ đưa ra hướng xử trí phù hợp.
Nếu bạn đang ở Hà Nội và cần một địa chỉ thăm khám thuận tiện, Phòng khám I-Medicare là lựa chọn đáng cân nhắc cho các trường hợp nghi mắc cúm B. Tại đây, người bệnh được bác sĩ thăm khám trực tiếp, tư vấn cụ thể về thời gian cách ly tại nhà, cách chăm sóc và theo dõi dấu hiệu trở nặng, đồng thời có thể thực hiện test nhanh cúm ngay trong buổi khám để có hướng xử trí sớm. Phòng khám cũng hỗ trợ tư vấn phòng lây nhiễm cho các thành viên còn lại trong gia đình, đặc biệt khi nhà có trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi.
Địa chỉ: Tầng 1, Toà nhà The Garden, Đường Mễ Trì, Phường Từ Liêm, Hà Nội.
Cúm B có lây không thì câu trả lời đã rõ: bệnh lây rất nhanh qua giọt bắn và bề mặt tiếp xúc, bắt đầu từ trước khi có triệu chứng và kéo dài khoảng 5–7 ngày ở người lớn, lâu hơn ở trẻ nhỏ và người suy giảm miễn dịch. Chỉ cần tách không gian, đeo khẩu trang, rửa tay, thông thoáng nhà cửa và tiêm vắc xin hằng năm, bạn đã giảm được phần lớn nguy cơ cả nhà mắc bệnh theo dây chuyền. Nếu bạn hoặc người thân đang sốt cao, ho, đau nhức người và chưa rõ nguyên nhân, hãy đến Phòng khám I-Medicare để được bác sĩ thăm khám và làm test cúm sớm.
🇻🇳 PHÒNG KHÁM ĐA KHOA I-MEDICARE 🇰🇷
Địa chỉ: Tầng 1, Trung tâm thương mại The Garden, Mễ Trì, Hà Nội
Hotline: 024.3880.3333
Thứ Hai - Thứ Sáu: 8:30 - 19:30 | Thứ Bảy: 8:30 - 17:30 | Chủ nhật: 8:30 - 15:30
Website: imedi.com.vn
Zalo OA: zalo.me/pkdkimedicare
KakaoTalk: http://pf.kakao.com/_WxikRK
Facebook: https://www.facebook.com/pkdk.imedicare
Tiếng Việt
English
한국어
