Đau mũi khi trời lạnh đa phần là hiện tượng sinh lý bình thường, xảy ra do niêm mạc mũi và mạch máu co lại để thích nghi với nhiệt độ thấp. Tuy nhiên, nếu cảm giác đau xuất hiện thường xuyên, kéo dài hoặc kèm nghẹt mũi, chảy mũi, đau đầu, viêm xoang, đây có thể là dấu hiệu bệnh lý đường hô hấp cần được thăm khám sớm.
Ở người khỏe mạnh, cảm giác đau hoặc khó chịu ở mũi khi gặp thời tiết lạnh thường không đáng lo ngại. Đây là phản ứng tự nhiên khi niêm mạc mũi co lại đột ngột để thích nghi với nhiệt độ thấp.
Nếu cơn đau chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn, khoảng vài phút đến dưới 10 phút, sau đó tự hết khi cơ thể quen với lạnh, thì đó là hiện tượng sinh lý bình thường. Lúc này, bạn có thể thấy mũi hơi tê, chảy dịch trong nhẹ, nhưng không kèm sưng đau, mủ hay dấu hiệu viêm nhiễm.
Ngược lại, cơn đau mũi trở nên đáng lưu ý khi kéo dài nhiều giờ, tái diễn thường xuyên mỗi lần trời lạnh, hoặc kèm theo các triệu chứng như nghẹt mũi dai dẳng, chảy mũi vàng xanh, đau đầu, cảm giác nặng vùng má hoặc trán. Trong những trường hợp này, đau mũi có thể là biểu hiện của bệnh lý tiềm ẩn, còn thời tiết lạnh chỉ là yếu tố kích hoạt hoặc làm nặng thêm tình trạng sẵn có.
Điểm quan trọng để phân biệt là mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Nếu đau mũi khiến bạn khó ngủ, giảm tập trung khi làm việc, hoặc phải hạn chế ra ngoài vào mùa lạnh, bạn nên chủ động theo dõi và đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.
Để lý giải vì sao mũi dễ đau khi trời lạnh, cần hiểu rõ cấu tạo và vai trò của hệ thống mũi họng trong việc tiếp nhận, làm ấm và bảo vệ đường hô hấp.
Mũi không chỉ đảm nhiệm chức năng hô hấp mà còn hoạt động như một bộ điều hòa không khí tự nhiên của cơ thể. Niêm mạc mũi chứa nhiều mao mạch và tuyến nhầy, giúp làm ấm và làm ẩm không khí trước khi đưa xuống phổi. Khi không khí lạnh, khô đi vào mũi, các mao mạch phải giãn nở để tăng lưu lượng máu nhằm giữ nhiệt. Nếu nhiệt độ xuống quá thấp hoặc thay đổi đột ngột, cơ chế này dễ bị quá tải, từ đó gây cảm giác đau buốt hoặc khó chịu ở mũi.
Khi gặp không khí lạnh, cơ thể phản xạ co mạch để giữ nhiệt. Ngay sau đó, các mạch máu ở mũi lại phải giãn ra để làm ấm không khí trước khi đưa vào phổi. Sự thay đổi nhanh giữa co mạch và giãn mạch này làm kích thích các dây thần kinh cảm giác trong niêm mạc mũi, từ đó gây cảm giác đau hoặc đau buốt. Những người có mạch máu nhạy cảm hoặc hệ thần kinh tự động kém ổn định thường cảm nhận rõ tình trạng này hơn.
Không khí lạnh thường kèm theo độ ẩm thấp, khiến niêm mạc mũi dễ bị khô. Khi lớp nhầy bảo vệ suy giảm, các dây thần kinh trong mũi trở nên nhạy cảm hơn và dễ bị kích thích, dẫn đến cảm giác đau rát rõ rệt. Đây là lý do đau mũi thường nặng hơn vào những ngày đông hanh khô so với thời tiết lạnh ẩm. Ngoài ra, niêm mạc khô còn dễ nứt nẻ, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và làm tăng nguy cơ viêm nhiễm mũi.
Bên cạnh phản ứng sinh lý thông thường, một số bệnh lý tiềm ẩn có thể khiến tình trạng đau mũi trở nên rõ rệt và nặng hơn mỗi khi thời tiết chuyển lạnh.
Đây là nguyên nhân thường gặp nhất khiến tình trạng đau mũi khi thời tiết lạnh kéo dài và tái diễn. Viêm xoang mạn tính là tình trạng viêm lâu ngày tại các hốc xoang, có thể do nhiễm trùng, dị ứng hoặc bất thường cấu trúc mũi. Khi thời tiết lạnh, sự thay đổi nhiệt độ và áp suất không khí làm tăng áp lực trong xoang, kích thích vùng viêm và gây đau lan lên sống mũi, má, trán hoặc giữa hai mắt. Cơn đau thường âm ỉ, nặng đầu và rõ hơn khi cúi người xuống.
Viêm mũi vận động là tình trạng mũi phản ứng quá nhạy với các yếu tố môi trường như không khí lạnh, khói bụi hoặc mùi nồng. Khác với viêm mũi dị ứng, bệnh không liên quan đến phản ứng miễn dịch mà do rối loạn điều hòa của hệ thần kinh tự chủ. Người bệnh thường bị nghẹt mũi, chảy nước mũi nhiều khi ra trời lạnh, kèm cảm giác đau hoặc căng tức vùng mũi. Tuy không nguy hiểm, nhưng tình trạng này gây khó chịu kéo dài và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày.
Ở một số người, không khí lạnh có thể kích hoạt các cơn đau đầu kiểu cluster hoặc đau dây thần kinh tam thoa. Cơn đau thường khởi phát ở vùng mũi hoặc xoang, sau đó lan sang một bên mặt, vùng thái dương hoặc quanh mắt. Mức độ đau có thể rất dữ dội, xuất hiện theo từng cơn và kèm theo các dấu hiệu như chảy nước mắt, nghẹt mũi một bên hoặc sưng nhẹ vùng mặt.
Những người bị polyp mũi (khối u nhầy lành tính trong khoang mũi) hoặc viêm xương mũi thường cảm thấy đau và khó chịu rõ rệt hơn khi trời lạnh. Polyp có thể cản trở luồng không khí và quá trình dẫn lưu dịch nhầy, gây tăng áp lực trong khoang mũi. Khi nhiệt độ giảm, niêm mạc mũi dễ sưng nề hơn, làm cảm giác nghẹt mũi và đau nhức trở nên nặng hơn.
Không phải lúc nào thời tiết lạnh gây đau mũi cũng là phản ứng bình thường của cơ thể. Trong một số trường hợp, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo vấn đề sức khỏe và bạn cần đi khám sớm để được đánh giá kịp thời.
Nếu cơn đau mũi không thuyên giảm dù bạn đã vào nơi ấm hoặc áp dụng các biện pháp giảm đau thông thường, đây là dấu hiệu không nên chủ quan. Tình trạng đau kéo dài có thể liên quan đến viêm nhiễm và cần được bác sĩ thăm khám để chỉ định thuốc điều trị phù hợp, thay vì tự xử trí tại nhà.
Chảy nước mũi trong là phản ứng thường gặp và thường không đáng lo. Tuy nhiên, nếu dịch mũi chuyển sang màu vàng xanh, đặc quánh, có mùi hôi hoặc lẫn máu, đó có thể là dấu hiệu nhiễm trùng. Đặc biệt, khi tình trạng này kèm theo đau mũi, bạn nên đi khám sớm để được kiểm tra và loại trừ các nguyên nhân nghiêm trọng hơn.
Khi đau mũi đi kèm sốt, mệt mỏi và đau nhức toàn thân, rất có thể tình trạng nhiễm trùng đang tiến triển. Đây thường là dấu hiệu của viêm xoang cấp hoặc các bệnh đường hô hấp trên, cần được thăm khám và điều trị sớm để ngăn ngừa biến chứng.
Cơn đau lan lên vùng mắt hoặc kèm theo các biểu hiện bất thường về thị giác như nhìn mờ, tức mắt, nhức sau hốc mắt là dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý. Đây có thể là biểu hiện của viêm xoang biến chứng hoặc tình trạng ảnh hưởng đến dây thần kinh, cần được thăm khám sớm.
Triệu chứng đau mũi khi thời tiết lạnh có thể chỉ là phản ứng sinh lý tạm thời, nhưng cũng có lúc là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý mũi xoang tiềm ẩn. Hiểu rõ mức độ nguy hiểm sẽ giúp bạn biết khi nào cần theo dõi và khi nào nên đi khám.
Nếu đau mũi chỉ xuất hiện thoáng qua khi gặp lạnh, không kèm theo triệu chứng bất thường và nhanh chóng tự hết, bạn có thể yên tâm. Đây thường là phản ứng sinh lý bình thường, không gây hại cho sức khỏe. Việc giữ ấm cơ thể, đeo khẩu trang khi ra ngoài và tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột thường đủ để cải thiện tình trạng này.
Ngược lại, nếu đau mũi liên quan đến viêm xoang mạn tính hoặc các bệnh lý mũi xoang khác nhưng không được điều trị đúng cách, nguy cơ biến chứng là điều không thể chủ quan. Viêm kéo dài có thể gây tổn thương niêm mạc mũi xoang vĩnh viễn, làm giảm hoặc mất khứu giác, gây nghẹt mũi mạn tính, ảnh hưởng rõ rệt đến giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày.
Trong những trường hợp hiếm nhưng nguy hiểm, tình trạng nhiễm trùng còn có thể lan sang xương vùng mặt, ổ mắt hoặc hệ thần kinh trung ương, tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng cho sức khỏe nếu không được can thiệp kịp thời.
Ngay cả khi không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, trời lạnh bị đau mũi tái diễn thường xuyên vẫn có thể gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Người bệnh thường phải hạn chế ra ngoài trời lạnh, cảm thấy khó tập trung khi làm việc, học tập, hoặc ngủ không sâu giấc do nghẹt mũi, đau âm ỉ vùng mũi xoang.
Về lâu dài, tình trạng này dễ gây mệt mỏi kéo dài, căng thẳng tinh thần, lo âu, làm giảm hiệu suất công việc và sinh hoạt hằng ngày. Vì vậy, dù không nguy hiểm ngay, đau mũi kéo dài trong mùa lạnh vẫn cần được theo dõi và xử trí đúng cách để tránh ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và tinh thần.
May mắn là triệu chứng đau mũi hoàn toàn có thể cải thiện nếu áp dụng đúng cách. Từ các biện pháp phòng ngừa đơn giản hằng ngày đến điều trị y khoa phù hợp, bạn có nhiều lựa chọn để giảm khó chịu và bảo vệ sức khỏe mũi họng hiệu quả.
Để giảm đau mũi khi trời lạnh, việc bảo vệ mũi khỏi không khí lạnh trực tiếp là quan trọng nhất. Khi ra ngoài, bạn nên đeo khẩu trang vải hoặc quàng khăn che kín mũi để làm ấm luồng không khí hít vào, giúp niêm mạc mũi tránh bị sốc nhiệt độ. Bên cạnh đó, hãy xịt rửa mũi bằng nước muối sinh lý 2-3 lần mỗi ngày để làm sạch, giữ ẩm và làm dịu niêm mạc, từ đó tăng khả năng chống lại các kích thích từ môi trường lạnh và khô.
Ngoài ra, uống đủ nước mỗi ngày giúp niêm mạc mũi duy trì độ ẩm tự nhiên. Ưu tiên nước ấm, trà thảo mộc hoặc nước chanh mật ong để vừa giữ ấm cơ thể vừa bổ sung nước. Hạn chế đồ uống chứa caffeine và rượu bia vì chúng dễ gây mất nước, khiến tình trạng khô mũi và đau mũi trở nên nặng hơn.
Trong nhà, bạn nên giữ độ ẩm không khí ở mức 40-50%, đặc biệt là trong phòng ngủ. Không khí quá khô khi sử dụng máy sưởi dễ làm niêm mạc mũi khô rát và đau nhiều hơn. Nếu không có máy tạo ẩm, bạn có thể đặt chậu nước gần nguồn nhiệt hoặc phơi khăn ướt trong phòng để tăng độ ẩm tự nhiên.
Ngoài ra, cần tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột. Khi từ ngoài trời lạnh vào không gian ấm, hãy để cơ thể thích nghi dần, không đứng sát máy sưởi ngay lập tức. Sự chênh lệch nhiệt độ quá lớn trong thời gian ngắn có thể gây kích ứng niêm mạc mũi và làm cảm giác đau tăng lên.
Khi bị đau mũi, bạn có thể áp dụng một số biện pháp giảm đau đơn giản tại nhà để cảm thấy dễ chịu hơn.
Bên cạnh đó, massage nhẹ vùng mũi và xoang cũng rất hiệu quả. Dùng đầu ngón tay xoa tròn nhẹ nhàng hai bên sống mũi, vùng má và trên lông mày trong vài phút để tăng tuần hoàn máu, giảm áp lực trong xoang và giúp cơn đau dịu đi rõ rệt.
Nếu các biện pháp tự nhiên không mang lại hiệu quả, bạn có thể cân nhắc sử dụng thuốc để kiểm soát triệu chứng, nhưng cần dùng đúng cách và đúng chỉ định:
- Thuốc xịt hoặc nhỏ mũi thông mũi giúp giảm nghẹt mũi nhanh. Tuy nhiên, không nên dùng quá 3-5 ngày liên tục vì có thể gây lệ thuộc thuốc, làm nghẹt mũi nặng hơn khi ngưng.
- Thuốc kháng histamin phù hợp khi đau mũi liên quan đến dị ứng hoặc viêm mũi vận mạch. Lưu ý, một số loại có thể gây buồn ngủ, cần thận trọng khi lái xe hoặc làm việc cần tập trung.
- Thuốc giảm đau thông thường như paracetamol hoặc ibuprofen có thể giúp giảm đau và viêm tạm thời, nhưng không nên lạm dụng và cần dùng theo đúng liều khuyến cáo.
Trong trường hợp triệu chứng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, bạn nên đi khám để được tư vấn và điều trị phù hợp hơn.
Nếu bạn bị đau mũi kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc mức độ ngày càng nặng, bạn nên chủ động đi khám chuyên khoa Tai Mũi Họng để được đánh giá chính xác nguyên nhân.
Bác sĩ có thể chỉ định:
Với viêm xoang mạn tính, bác sĩ có thể chỉ định rửa xoang định kỳ tại cơ sở y tế để loại bỏ dịch nhầy, mủ ứ đọng, giúp giảm viêm và cải thiện triệu chứng rõ rệt. Nhiều người bệnh cũng được hướng dẫn tự rửa mũi tại nhà bằng dụng cụ chuyên dụng để duy trì hiệu quả điều trị lâu dài.
Việc thăm khám sớm và điều trị đúng cách sẽ giúp ngăn ngừa biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống trong mùa lạnh.
Đau mũi khi trời lạnh tuy phổ biến nhưng không nên chủ quan, nhất là khi triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng sinh hoạt. Chủ động nhận biết nguyên nhân, phân biệt dấu hiệu bệnh lý và xử trí đúng cách sẽ giúp bảo vệ sức khỏe mũi họng hiệu quả. Nếu sau 7-10 ngày không cải thiện hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, bạn nên thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng tại I-Medicare để được tư vấn và điều trị kịp thời.
Tiếng Việt
English
한국어
