Ở Việt Nam và các quốc gia khí hậu nhiệt đới, virus RSV không bùng phát theo mùa rõ rệt như ở các nước ôn đới, nhưng vẫn có thời điểm gia tăng đặc trưng. Thông thường, RSV lây lan mạnh từ tháng 9 đến tháng 1 năm sau, trùng với giai đoạn thu, đông và thời tiết giao mùa.
Khác với các nước phương Tây nơi RSV chủ yếu xuất hiện từ cuối thu đến đầu xuân, tại khu vực châu Á Thái Bình Dương, virus RSV có thể lưu hành quanh năm. Tuy nhiên, số ca mắc thường tăng mạnh khi độ ẩm cao, nhiệt độ giảm đột ngột, đặc biệt trong mùa mưa. Ở các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM, trẻ em sinh hoạt trong không gian kín, đông người trong thời gian mưa kéo dài cũng làm nguy cơ lây nhiễm RSV tăng cao.
Một điểm quan trọng phụ huynh cần lưu ý là mùa cao điểm của RSV thường đến sớm hơn cúm mùa khoảng 4-6 tuần. Trong khi cúm thường bùng phát rõ vào tháng 12-1, RSV đã bắt đầu gia tăng từ tháng 9-10. Việc nhầm lẫn giữa RSV và cúm có thể khiến cha mẹ chủ quan, dẫn đến chậm phát hiện và xử trí kịp thời cho trẻ.
Virus RSV thường bùng phát mạnh vào mùa lạnh và thời điểm giao mùa do thời tiết thay đổi đột ngột, tạo điều kiện thuận lợi cho virus tồn tại và lây lan. Bên cạnh đó, sức đề kháng của trẻ cũng dễ suy giảm trong giai đoạn này, làm nguy cơ nhiễm RSV tăng cao.
Virus RSV phát triển và lây lan mạnh nhất trong điều kiện nhiệt độ mát (khoảng 15-25°C) kèm độ ẩm cao. Khi thời tiết chuyển lạnh, niêm mạc mũi họng của trẻ dễ bị khô và tổn thương, làm suy giảm hàng rào bảo vệ tự nhiên, từ đó tạo điều kiện để virus RSV xâm nhập và bám dính dễ dàng hơn.
Bên cạnh đó, RSV có thể tồn tại trên các bề mặt như tay nắm cửa, đồ chơi, bàn ghế trong nhiều giờ, thậm chí đến nửa ngày khi nhiệt độ mát. Vì vậy, tại các môi trường đông trẻ như nhà trẻ, mẫu giáo, nguy cơ lây nhiễm chéo tăng cao vào mùa lạnh do trẻ thường xuyên tiếp xúc và dùng chung đồ vật.
Khi thời tiết trở lạnh, mọi người thường ở trong nhà nhiều hơn và đóng kín cửa để giữ ấm. Việc này làm giảm sự lưu thông không khí, tạo môi trường kín thuận lợi cho virus RSV lây lan qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Tại Việt Nam, thói quen sinh hoạt chung trong phòng kín, ngay cả khi có người đang bị bệnh hô hấp, càng làm nguy cơ lây nhiễm tăng cao.
Bên cạnh đó, máy sưởi và điều hòa khiến không khí trong nhà trở nên khô hơn, làm suy yếu lớp niêm mạc bảo vệ đường hô hấp. Trẻ em, đặc biệt là trẻ nhỏ ció hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, vì vậy dễ bị virus RSV tấn công khi sống trong môi trường kín và khô kéo dài.
RSV là virus thuộc họ Paramyxoviridae, có khả năng biến đổi và thích nghi cao với môi trường. Các nghiên cứu cho thấy RSV nhân lên nhanh trong cơ thể người, nhưng lại tồn tại lâu hơn ở môi trường mát bên ngoài.
Chính vì vậy, vào mùa lạnh, khi nhiệt độ môi trường giảm, virus RSV có thể sống sót lâu hơn ngoài cơ thể vật chủ, đặc biệt trên các bề mặt như đồ chơi, tay nắm cửa, bàn ghế. Điều này làm tăng nguy cơ lây nhiễm gián tiếp qua tiếp xúc, nhất là trong không gian sinh hoạt chung của trẻ nhỏ.
Virus RSV có xu hướng bùng phát mạnh theo mùa, đặc biệt khi thời tiết chuyển lạnh hoặc giao mùa. Một số nhóm đối tượng có nguy cơ nhiễm RSV cao hơn và dễ gặp biến chứng nếu không được theo dõi kịp thời.
Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi, là nhóm có nguy cơ cao nhất khi nhiễm virus RSV, nhất là trong mùa cao điểm. Thực tế cho thấy, hầu hết trẻ em đều từng nhiễm RSV ít nhất một lần trước 2 tuổi. Những trẻ sinh non, nhẹ cân lúc sinh hoặc sinh vào đầu mùa RSV (khoảng tháng 8-9) dễ bị bệnh nặng hơn do hệ miễn dịch còn chưa hoàn thiện.
Đáng lo ngại nhất là trẻ dưới 6 tháng tuổi, vì RSV có thể gây viêm tiểu phế quản, đây là biến chứng nguy hiểm dẫn đến khó thở nghiêm trọng và phải nhập viện điều trị. Vào mùa RSV, số ca trẻ nhỏ nhập viện do virus này có thể tăng gấp 3-4 lần so với thời điểm khác trong năm, tạo áp lực lớn cho gia đình và hệ thống y tế.
Trẻ có bệnh lý nền như hen suyễn, tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch cần được theo dõi đặc biệt trong mùa RSV. Nhóm trẻ này không chỉ dễ nhiễm virus hơn mà còn có nguy cơ diễn tiến nặng và biến chứng cao. Một nhiễm RSV nhẹ ở trẻ khỏe mạnh có thể nhanh chóng trở thành cơn hen nặng hoặc suy hô hấp ở trẻ có bệnh nền.
Ngoài ra, trẻ sinh non, nhất là những bé sinh trước 29 tuần tuổi thai, có hệ hô hấp chưa phát triển hoàn chỉnh nên rất dễ gặp biến chứng nghiêm trọng khi nhiễm RSV. Trong mùa cao điểm, các trẻ này cần được theo dõi sát sao, thậm chí có thể được bác sĩ cân nhắc biện pháp dự phòng đặc hiệu nếu đủ chỉ định, nhằm giảm nguy cơ nhập viện và biến chứng nguy hiểm.
Người cao tuổi (trên 65 tuổi) cũng là nhóm có nguy cơ cao mắc RSV, đặc biệt vào mùa lạnh, dù căn bệnh này thường được biết đến nhiều ở trẻ nhỏ. Ở người lớn tuổi, RSV có thể gây viêm phổi nặng, nhất là với những người đang mắc COPD, suy tim hoặc đái tháo đường.
Điểm đáng lưu ý là triệu chứng RSV ở người cao tuổi thường không điển hình, dễ nhầm với cảm lạnh hoặc các bệnh hô hấp khác. Điều này khiến bệnh dễ bị bỏ sót hoặc chẩn đoán muộn, làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời.
Trong mùa cao điểm, virus RSV dễ lây lan và gây triệu chứng rõ rệt hơn, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người thuộc nhóm nguy cơ. Nhận biết sớm các dấu hiệu nhiễm RSV giúp phát hiện bệnh kịp thời và hạn chế biến chứng nguy hiểm.
RSV thường khởi phát với các biểu hiện giống cảm lạnh thông thường như sổ mũi, hắt hơi, ho nhẹ và sốt nhẹ dưới 38,5°C. Trong 1-2 ngày đầu, nhiều phụ huynh dễ nhầm lẫn và nghĩ rằng trẻ chỉ bị cảm cúm nhẹ. Tuy nhiên, triệu chứng RSV thường tiến triển nhanh hơn, nhất là ở trẻ nhỏ.
Một dấu hiệu sớm cần lưu ý là trẻ bú kém, ăn ít hoặc bỏ ăn do nghẹt mũi và khó thở. Đây có thể là cảnh báo ban đầu cho thấy nhiễm RSV đang lan xuống đường hô hấp dưới và cần được theo dõi chặt chẽ để tránh biến chứng.
Sau khoảng 2-4 ngày nhiễm RSV, triệu chứng ở trẻ thường nặng dần và rõ rệt hơn, đặc biệt ở đường hô hấp dưới:
- Ho tăng nhiều: thường là ho khan, ho rũ rượi, kèm tiếng thở khò khè do đường thở bị viêm, phù nề và ứ đờm. Đây là dấu hiệu điển hình của viêm tiểu phế quản, biến chứng thường gặp nhất của RSV ở trẻ nhỏ.
- Khó thở rõ rệt: trẻ thở nhanh, thở gắng sức với các biểu hiện như lõm ngực, nâng cánh mũi khi thở.
- Dấu hiệu thiếu oxy: môi hoặc đầu ngón tay có thể tái xanh, trẻ mệt nhiều, quấy khóc, ngủ kém và có thể sốt cao hơn.
Lưu ý quan trọng: Khi trẻ xuất hiện bất kỳ dấu hiệu khó thở nào, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và xử trí kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.
Những dấu hiệu nguy hiểm cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay khi nghi ngờ nhiễm RSV gồm:
Lưu ý quan trọng: Trẻ dưới 3 tháng tuổi khi nhiễm virus RSV cần được đánh giá y tế sớm, kể cả khi triệu chứng còn nhẹ, vì bệnh có thể diễn tiến nặng rất nhanh chỉ trong vài giờ.
Mùa RSV thường kéo dài vài tháng và có xu hướng bùng phát mạnh vào thời điểm giao mùa, khi thời tiết thay đổi thất thường. Nắm rõ giai đoạn cao điểm giúp cha mẹ chủ động theo dõi, phát hiện sớm và phòng ngừa RSV hiệu quả cho trẻ.
Mùa virus RSV tại Việt Nam có sự khác biệt theo từng vùng khí hậu và thường kéo dài nhiều tháng. Cụ thể:
Thông thường, một mùa RSV kéo dài khoảng 4-5 tháng:
Nắm rõ thời gian và chu kỳ mùa RSV giúp cha mẹ chủ động phòng ngừa, theo dõi sát sức khỏe trẻ và đưa đi khám kịp thời khi có dấu hiệu bất thường.
Giai đoạn đầu mùa RSV (2-3 tuần đầu khi số ca bắt đầu tăng) là thời điểm cần cảnh giác cao, vì nhiều gia đình chưa kịp nhận ra dịch đang bùng phát. Trẻ sơ sinh sinh ra trong giai đoạn này đặc biệt dễ nhiễm RSV do hệ miễn dịch còn non yếu và chưa có khả năng bảo vệ tự nhiên.
Bên cạnh đó, sau các kỳ nghỉ lễ dài như Tết Nguyên đán, nguy cơ lây nhiễm RSV tăng rõ rệt:
Vì vậy, đầu mùa RSV và giai đoạn sau lễ Tết là thời điểm cha mẹ cần theo dõi sát sức khỏe trẻ và chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa để hạn chế nguy cơ mắc bệnh.
Một đợt nhiễm virus RSV ở trẻ thường kéo dài 7-14 ngày, trong đó giai đoạn nặng nhất rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7. Sau khi triệu chứng chính giảm, trẻ vẫn có thể ho và sổ mũi nhẹ kéo dài thêm 2-3 tuần, đây là diễn tiến thường gặp.
Một số điểm quan trọng cha mẹ cần lưu ý:
Vì vậy, cha mẹ cần duy trì biện pháp phòng ngừa RSV suốt mùa cao điểm, không chủ quan ngay cả khi trẻ đã từng mắc và khỏi bệnh, nhằm giảm nguy cơ tái nhiễm và biến chứng.
Virus RSV thường bùng phát mạnh theo mùa, đặc biệt khi thời tiết chuyển lạnh hoặc ẩm. Chủ động phòng ngừa đúng cách theo từng giai đoạn giúp giảm nguy cơ lây nhiễm và bảo vệ sức khỏe trẻ hiệu quả.
Vệ sinh tay và hạn chế nguồn lây, đây là biện pháp phòng RSV quan trọng nhất
Rửa tay đúng cách:
Hạn chế tiếp xúc đông người:
Cách ly khi có người ốm trong gia đình:
Lưu ý: Người lớn có thể mang virus RSV với triệu chứng rất nhẹ, nhưng vẫn có khả năng lây sang trẻ và gây bệnh nặng. Vì vậy, phòng ngừa từ người chăm sóc là yếu tố then chốt.
Giữ môi trường sống và đồ dùng sinh hoạt sạch sẽ giúp hạn chế virus RSV tồn tại và lây lan trong gia đình. Đây là biện pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả, đặc biệt trong mùa cao điểm.
Làm sạch và khử trùng bề mặt hằng ngày:
Giữ không gian sống thông thoáng:
Môi trường sạch và thông thoáng là yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm virus RSV trong gia đình.
Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục bú mẹ kết hợp ăn dặm đến ít nhất 2 tuổi là cách hiệu quả nhất để tăng cường hệ miễn dịch tự nhiên. Sữa mẹ giàu kháng thể giúp bảo vệ trẻ khỏi nhiều loại virus, trong đó có RSV. Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ bú mẹ hoàn toàn có tỷ lệ nhập viện do RSV thấp hơn rõ rệt so với trẻ dùng sữa công thức.
Bên cạnh đó, cần đảm bảo chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng, đa dạng thực phẩm giàu vitamin C, vitamin D và kẽm để hỗ trợ miễn dịch. Giấc ngủ cũng rất quan trọng, trẻ cần ngủ đủ theo độ tuổi để cơ thể phục hồi và tăng sức đề kháng. Tránh để trẻ thức khuya hoặc thiếu ngủ, đặc biệt trong mùa cao điểm bệnh hô hấp.
Hiện nay đã có kháng thể đơn dòng dự phòng RSV như Palivizumab và Nirsevimab, được chỉ định cho trẻ nguy cơ cao gồm: trẻ sinh non dưới 29 tuần, trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch. Đây không phải vắc xin mà là kháng thể tiêm trực tiếp, giúp bảo vệ trẻ trong suốt mùa RSV. Cha mẹ nên trao đổi sớm với bác sĩ nếu con thuộc nhóm nguy cơ này.
Ngoài ra, tiêm chủng đầy đủ các vắc xin theo lịch giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng và tăng sức đề kháng chung cho trẻ. Cần tránh khói thuốc lá thụ động, vì khói thuốc làm tổn thương đường hô hấp và làm RSV dễ diễn tiến nặng hơn.
Mùa nào dễ nhiễm virus RSV là vấn đề phụ huynh cần đặc biệt quan tâm, nhất là giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 1 khi RSV hoạt động mạnh. Hiểu rõ thời điểm bùng phát, nhóm nguy cơ cao và dấu hiệu sớm sẽ giúp gia đình chủ động phòng ngừa và giảm nguy cơ biến chứng nặng ở trẻ. I-Medicare khuyến nghị phụ huynh chuẩn bị các biện pháp bảo vệ từ sớm, đặc biệt với trẻ nhỏ hoặc có bệnh nền, để đồng hành cùng con an toàn suốt mùa giao mùa.
Tiếng Việt
English
한국어
