Mũi khô chảy máu mùa đông do nguyên nhân gì? Dấu hiệu cần lưu ý

1. Mũi khô chảy máu mùa đông có nguy hiểm không?

Mũi khô chảy máu mùa đông thường không nguy hiểm nếu chỉ xảy ra nhẹ, thoáng qua do không khí lạnh và khô làm nứt niêm mạc mũi. Tuy nhiên, nếu chảy máu lặp lại nhiều lần, kèm đau mũi, nghẹt mũi, sốt hoặc dịch mũi bất thường, bạn nên đi khám để loại trừ viêm xoang, nhiễm trùng hoặc bệnh lý mũi xoang khác.

Tình trạng khô mũi kèm theo chảy máu vào mùa lạnh thường bắt nguồn từ sự tổn thương niêm mạc mũi khi thời tiết lạnh và độ ẩm không khí giảm. Khu vực dễ bị ảnh hưởng nhất là vùng Kiesselbach ở phía trước vách ngăn mũi, đây là nơi tập trung nhiều mao mạch nông, rất nhạy cảm với khô lạnh. Khi niêm mạc mất nước, trở nên mỏng và dễ nứt, chỉ cần tác động nhẹ cũng có thể gây chảy máu.

Những yếu tố cần đặc biệt lưu ý gồm:

• Tần suất chảy máu: Xảy ra nhiều lần trong tuần hoặc tái diễn liên tục.
• Thời gian chảy máu: Kéo dài trên 15-20 phút, khó cầm máu.
• Hướng chảy của máu: Máu chảy xuống phía sau họng thay vì ra ngoài mũi.
• Nguyên nhân tiềm ẩn: Có thể liên quan đến rối loạn đông máu, tăng huyết áp chưa kiểm soát, bệnh lý mạch máu hoặc tác dụng phụ của thuốc.

Nhóm đối tượng cần theo dõi sát hơn:

• Trẻ em: Niêm mạc mũi mỏng, dễ tổn thương do thói quen ngoáy mũi và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.
• Người cao tuổi: Thường có bệnh nền và sử dụng thuốc chống đông, thuốc tim mạch hoặc thuốc kháng viêm, làm tăng nguy cơ chảy máu kéo dài và khó kiểm soát.

Tóm lại, mùa đông bị khô mũi và chảy máu đa phần không nguy hiểm, nhưng việc theo dõi diễn tiến, nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và thăm khám kịp thời sẽ giúp phòng ngừa biến chứng và bảo vệ sức khỏe đường hô hấp trên một cách an toàn.

2. Vì sao mùa đông dễ gây khô mũi và chảy máu mũi?

Vào mùa đông, không khí lạnh và khô làm niêm mạc mũi mất độ ẩm tự nhiên, trở nên mỏng và dễ tổn thương. Điều này khiến khô mũi và chảy máu mũi xảy ra thường xuyên hơn so với các thời điểm khác trong năm.

Độ ẩm không khí giảm mạnh

Vào mùa đông, độ ẩm không khí ở nhiều khu vực giảm mạnh, đặc biệt tại những vùng có khí hậu lạnh và khô. Khi độ ẩm xuống dưới khoảng 30-40%, lớp dịch nhầy bảo vệ niêm mạc mũi bay hơi nhanh hơn bình thường.

Trong điều kiện sinh lý, niêm mạc mũi luôn được giữ ẩm nhờ các tuyến tiết nhầy và hệ mao mạch phong phú. Tuy nhiên, khi không khí quá khô, tốc độ mất nước vượt quá khả năng bù ẩm tự nhiên của cơ thể, khiến niêm mạc mũi trở nên khô ráp, dễ nứt nẻ và rất nhạy cảm, từ đó làm tăng nguy cơ khô mũi và chảy máu mũi mùa đông.

Sử dụng hệ thống sưởi trong nhà

Một nguyên nhân khác thường bị bỏ qua là việc sử dụng máy sưởi, điều hòa hai chiều hoặc lò sưởi vào mùa đông. Những thiết bị này giúp làm ấm không gian nhưng lại khiến không khí trong phòng trở nên khô, dễ làm khô niêm mạc mũi.

Nhiều gia đình bật máy sưởi suốt đêm, khiến độ ẩm phòng ngủ có thể giảm xuống dưới 20%. Khi hít thở trong môi trường khô như vậy liên tục 7-8 giờ, niêm mạc mũi không kịp phục hồi độ ẩm tự nhiên, dẫn đến cảm giác khô căng, rát mũi và dễ chảy máu mũi vào buổi sáng. Đây là lý do vì sao mũi khô chảy máu mùa đông thường xuất hiện rõ rệt hơn khi ngủ dậy.

Thay đổi sinh lý do nhiệt độ lạnh

Nhiệt độ lạnh còn tác động trực tiếp đến tuần hoàn máu vùng mũi họng. Khi hít thở không khí lạnh, các mạch máu trong niêm mạc mũi sẽ co lại để hạn chế mất nhiệt.

Khi bạn di chuyển vào môi trường ấm hơn, các mạch máu này lại giãn ra nhanh chóng để tăng lưu lượng máu và làm ấm niêm mạc. Sự co, giãn đột ngột và lặp đi lặp lại, trong khi niêm mạc mũi đang khô và mỏng, khiến các mao mạch nhỏ dễ bị tổn thương và vỡ, dẫn đến chảy máu mũi.

Đó cũng là lý do nhiều người nhận thấy mũi dễ chảy máu sau khi từ ngoài trời lạnh vào nhà ấm.

3. Những nguyên nhân bệnh lý thường gặp gây mũi khô chảy máu

Bên cạnh tác động của thời tiết, một số bệnh lý nền cũng có thể khiến tình trạng khô mũi chảy máu xảy ra thường xuyên hơn. Việc nhận biết đúng nguyên nhân bệnh lý sẽ giúp bạn điều trị hiệu quả, kịp thời và hạn chế nguy cơ biến chứng về sau.

Viêm mũi dị ứng và viêm xoang mạn tính

Viêm mũi dị ứng là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến mũi khô và dễ chảy máu vào mùa đông. Ở người mắc bệnh, niêm mạc mũi luôn trong trạng thái viêm mạn tính và rất nhạy cảm với môi trường. Khi gặp thời tiết lạnh, khô, tình trạng này càng dễ trầm trọng hơn.

• Niêm mạc mũi viêm mạn, dễ kích ứng với bụi, phấn hoa, lông thú cưng
• Không khí lạnh và khô làm niêm mạc mất nước nhanh, trở nên mỏng và dễ trầy xước
• Mao mạch nông dễ vỡ, gây chảy máu mũi
• Sử dụng thuốc xịt mũi corticoid hoặc thuốc kháng histamin kéo dài, không đúng chỉ định, có thể làm khô niêm mạc hơn

Viêm xoang mạn tính cũng là nguyên nhân quan trọng không nên bỏ qua, đặc biệt ở những người thường xuyên bị nghẹt mũi vào mùa lạnh. Tình trạng viêm kéo dài trong các xoang làm suy giảm khả năng giữ ẩm và bảo vệ niêm mạc mũi.

• Xoang viêm và dẫn lưu kém gây nghẹt mũi kéo dài
• Người bệnh phải thở bằng miệng, làm mũi mất độ ẩm tự nhiên
• Chức năng tuyến nhầy suy giảm, niêm mạc khô rát và dễ nứt nẻ
• Thường kèm đau đầu, nặng vùng trán hoặc má, đau rõ hơn khi cúi xuống
• Nguy cơ chảy máu mũi tăng cao khi thời tiết lạnh và hanh khô

Cách trình bày này giúp người đọc dễ theo dõi, đồng thời làm rõ mối liên hệ giữa bệnh lý mũi xoang và tình trạng mũi khô chảy máu vào mùa đông.

Bất thường về cấu trúc mũi

Vẹo vách ngăn mũi là một nguyên nhân thường bị bỏ sót nhưng có thể góp phần gây mũi khô và chảy máu, nhất là vào mùa đông. Tình trạng này có thể do bẩm sinh hoặc hậu quả của chấn thương vùng mũi.

• Vách ngăn lệch làm luồng không khí qua hai bên mũi không đều
• Bên mũi hẹp phải chịu luồng khí mạnh và khô hơn
• Niêm mạc dễ bị khô, mỏng và tổn thương, dẫn đến chảy máu
• Nhiều người không nhận biết vẹo vách ngăn cho đến khi chảy máu mũi tái diễn nhiều lần

Các bất thường cấu trúc trong mũi họng cũng làm tăng nguy cơ chảy máu mũi kéo dài. Những tổn thương này thường tiến triển âm thầm và chỉ được phát hiện khi có triệu chứng rõ rệt.

• Polyp mũi, u nang hoặc khối u lành tính gây tắc nghẽn khoang mũi
• Ma sát liên tục với niêm mạc xung quanh làm tăng viêm và tổn thương
• Dẫn lưu dịch kém, niêm mạc dễ khô và chảy máu tái phát

Việc thăm khám Tai Mũi Họng sớm giúp phát hiện các bất thường cấu trúc và có hướng điều trị phù hợp, tránh để tình trạng mũi khô chảy máu kéo dài và tái diễn.

Bệnh lý toàn thân ảnh hưởng đến đông máu

Một số bệnh lý toàn thân và thuốc điều trị cũng có thể là nguyên nhân khiến mũi dễ chảy máu, đặc biệt vào mùa đông.

• Tăng huyết áp không kiểm soát: Khi huyết áp cao, áp lực trong mạch máu tăng, làm các mao mạch mũi dễ vỡ. Nguy cơ chảy máu thường cao hơn vào buổi sáng sớm hoặc khi thay đổi tư thế đột ngột.
• Bệnh lý về máu: Giảm tiểu cầu, rối loạn đông máu (như hemophilia) khiến máu khó đông, dễ chảy và lâu cầm.
• Thuốc chống đông, kháng kết tập tiểu cầu: Warfarin, aspirin, clopidogrel… có thể làm chảy máu mũi kéo dài và khó kiểm soát hơn bình thường.

Nếu bạn đang mắc các bệnh trên hoặc sử dụng thuốc ảnh hưởng đến đông máu và thường xuyên bị chảy máu mũi, nên trao đổi sớm với bác sĩ để được theo dõi và điều chỉnh điều trị phù hợp.

4. Dấu hiệu mũi khô chảy máu không còn là hiện tượng sinh lý

Phân biệt chảy máu mũi sinh lý và bệnh lý giúp bạn biết khi nào cần đi khám. Chảy máu mũi sinh lý thường chỉ ra ít, xảy ra không thường xuyên, dễ cầm trong 5-10 phút, thường từ một bên mũi và không kèm triệu chứng bất thường khác.

Tần suất và thời gian chảy máu bất thường

Ngược lại, chảy máu mũi bất thường thường có những dấu hiệu cảnh báo rõ ràng và không nên chủ quan. Bạn cần đặc biệt lưu ý nếu gặp các tình trạng sau:

• Chảy máu mũi lặp lại nhiều lần, trên 3 lần mỗi tuần và kéo dài trong nhiều tuần liên tiếp.
• Mỗi lần chảy máu khó cầm, kéo dài trên 15-20 phút dù đã áp dụng biện pháp sơ cứu thông thường.
• Lượng máu chảy nhiều, kèm theo cảm giác choáng váng, chóng mặt, mệt lả.

Những dấu hiệu này có thể liên quan đến bệnh lý tiềm ẩn hoặc tình trạng cấp cứu, đặc biệt nguy hiểm ở người cao tuổi và trẻ nhỏ, cần được thăm khám y tế sớm.

Vị trí và đặc điểm chảy máu đáng lo ngại

Một số dấu hiệu chảy máu mũi nguy hiểm bạn cần đặc biệt chú ý và không nên tự xử trí tại nhà:

- Máu chảy từ cả hai bên mũi hoặc có cảm giác máu chảy ngược xuống họng nhiều hơn chảy ra ngoài. Đây thường là chảy máu mũi sau, vịị trí có mạch máu lớn, khó cầm, hay gặp ở người tăng huyết áp hoặc có bất thường mạch máu.

- Chảy máu nhiều, đỏ tươi, thành dòng thay vì rỉ máu nhẹ, hoặc máu sẫm màu kèm cục máu đông lớn, có thể liên quan đến tổn thương mạch máu lớn hoặc rối loạn đông máu.

Trong các trường hợp này, người bệnh cần được can thiệp y tế sớm, có thể phải nội soi, đốt mạch hoặc đặt gạc cầm máu chuyên dụng để tránh biến chứng.

Triệu chứng toàn thân đi kèm

Các triệu chứng đi kèm giúp đánh giá mức độ nghiêm trọng của tình trạng chảy máu mũi, bạn cần đặc biệt lưu ý:

- Sốt, đau đầu dữ dội, sưng mặt, mũi có mùi hôi kèm chảy máu có thể là dấu hiệu nhiễm trùng xoang nặng, hiếm gặp hơn là áp xe hoặc khối u mũi xoang.

- Dễ bầm tím không rõ nguyên nhân, chảy máu chân răng, hoặc có tiền sử gia đình rối loạn đông máu là dấu hiệu cần xét nghiệm kiểm tra khả năng đông máu.

- Phụ nữ có kinh nguyệt kéo dài bất thường kèm chảy máu mũi tái diễn nên được thăm khám để đánh giá toàn diện hệ thống đông máu.

Nếu xuất hiện các dấu hiệu trên, bạn nên đi khám sớm để được chẩn đoán và xử trí kịp thời.

5. Mũi khô chảy máu mùa đông kéo dài có thể gây biến chứng gì?

Nhiều người thường nghĩ chảy máu mũi là hiện tượng nhẹ và sẽ tự hết. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần, nó có thể gây ra những biến chứng không mong muốn, ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Thiếu máu do mất máu mạn tính

Biến chứng thường gặp nhất là thiếu máu do mất máu kéo dài. Dù mỗi lần chảy máu mũi không nhiều, nhưng nếu lặp lại trong thời gian dài, cơ thể vẫn có thể mất máu đáng kể. Người bệnh dễ cảm thấy mệt mỏi, chóng mặt, da xanh xao, kém tập trung và suy giảm thể lực.

Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản có nguy cơ cao hơn vì vừa mất máu do kinh nguyệt vừa bị chảy máu mũi tái diễn. Lượng sắt trong cơ thể giảm dần có thể dẫn đến thiếu máu thiếu sắt, làm suy giảm miễn dịch và ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt, công việc nếu không được phát hiện và bổ sung kịp thời.

Nhiễm trùng và các biến chứng về niêm mạc

Nhiễm trùng là biến chứng nghiêm trọng có thể xảy ra khi chảy máu mũi tái diễn kéo dài. Niêm mạc mũi bị tổn thương liên tục sẽ làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên, tạo điều kiện cho vi khuẩn và nấm xâm nhập.

• Viêm loét vách ngăn mũi có thể dẫn đến áp xe vách ngăn, gây đau dữ dội, sưng mũi và sốt cao.
• Trường hợp nặng hơn, nhiễm trùng có thể lan sang xoang, hốc mắt hoặc não, gây viêm màng não hay áp xe não, những biến chứng hiếm nhưng rất nguy hiểm, cần điều trị cấp cứu tại bệnh viện.

Huyết khối và biến chứng cấu trúc mũi

Chảy máu mũi tái phát nhiều lần có thể gây ra những biến chứng tại chỗ nếu không được xử trí đúng cách.

- Máu đông trong khoang mũi có thể tạo thành cục máu tắc nghẽn, gây khó thở, đau đầu và cảm giác nặng, tức trong mũi. Nếu tự ý lấy ra, niêm mạc dễ bị trầy xước thêm và tăng nguy cơ nhiễm trùng.

- Trường hợp nặng và kéo dài, tổn thương sâu có thể dẫn đến thủng vách ngăn mũi, khiến mũi biến dạng, luồng khí lưu thông bất thường và xuất hiện tiếng huýt sáo khi thở. Đây là biến chứng ảnh hưởng lâu dài đến hô hấp và thường phải can thiệp phẫu thuật để điều trị.

Ảnh hưởng tâm lý và chất lượng cuộc sống

Về mặt tâm lý, chảy máu mũi tái diễn có thể gây lo lắng và căng thẳng kéo dài, ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng cuộc sống.

• Nhiều người luôn trong trạng thái bất an, sợ mũi chảy máu bất ngờ khi đang làm việc, họp hành, ở nơi công cộng hoặc lúc lái xe, dẫn đến mất ngủ và mệt mỏi.
• Tình trạng này khiến người bệnh giảm tự tin, hạn chế giao tiếp, né tránh hoạt động ngoài trời, thể thao hay du lịch.
• Với trẻ em, chảy máu mũi thường xuyên còn có thể gây tự ti, sợ bị trêu chọc, dẫn đến thu mình và ít tham gia sinh hoạt tập thể.

6. Cách xử trí và phòng ngừa khô mũi chảy máu mùa đông

Mũi khô chảy máu mùa đông hoàn toàn có thể kiểm soát nếu xử trí đúng cách và phòng ngừa sớm. Dưới đây là những biện pháp đơn giản, hiệu quả giúp bảo vệ niêm mạc mũi và giảm nguy cơ tái phát trong mùa lạnh.

Xử trí khi mũi đang chảy máu

Khi bị chảy máu mũi, việc xử trí đúng cách ngay từ đầu giúp cầm máu nhanh và tránh biến chứng. Bạn có thể thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Giữ tư thế đúng

• Ngồi thẳng lưng hoặc đứng yên, nghiêng đầu nhẹ về phía trước.
• Không nằm ngửa hay ngửa đầu ra sau vì máu có thể chảy xuống họng, gây buồn nôn và khó kiểm soát lượng máu mất.

Bước 2: Bóp cánh mũi cầm máu

• Dùng ngón cái và ngón trỏ bóp chặt phần mềm của đầu mũi (ngay dưới sống mũi).
• Giữ liên tục 10-15 phút, không nhả ra giữa chừng để kiểm tra vì sẽ làm gián đoạn quá trình đông máu.
• Thở bằng miệng và cố gắng giữ bình tĩnh.

Bước 3: Hỗ trợ co mạch

• Có thể chườm lạnh lên sống mũi hoặc vùng gáy bằng khăn lạnh hoặc túi đá bọc vải.
• Cách này giúp mạch máu co lại, hỗ trợ cầm máu nhanh hơn.

Bước 4: Chăm sóc sau khi cầm máu

• Khi máu đã ngừng chảy, tránh hỉ mũi mạnh, ngoáy mũi hoặc cúi người thấp trong vài giờ.
• Điều này giúp lớp máu đông ổn định và niêm mạc mũi có thời gian lành lại.

Lưu ý cần đi khám ngay nếu gặp các tình trạng sau:

• Máu không cầm được sau 20 phút bóp mũi đúng cách.
• Chảy máu nhiều kèm choáng váng, đau ngực, khó thở hoặc tái phát liên tục.

Xử trí đúng ngay từ đầu là yếu tố quan trọng giúp kiểm soát hiệu quả tình trạng chảy máu do khô mũi và hạn chế nguy cơ biến chứng.

Biện pháp phòng ngừa hiệu quả

Để hạn chế tình trạng mũi khô chảy máu mùa đông, bạn nên áp dụng đồng thời các biện pháp sau:

Duy trì độ ẩm không khí

• Giữ độ ẩm phòng ở mức 40-50% bằng máy tạo ẩm.
• Nếu không có máy, có thể đặt chậu nước gần máy sưởi hoặc phơi khăn ướt trong phòng.

Chăm sóc niêm mạc mũi đúng cách

• Rửa mũi bằng nước muối sinh lý 2-3 lần/ngày.
• Sau khi rửa, thoa một lớp mỏng vaseline hoặc gel bôi mũi chuyên dụng để hạn chế khô và nứt niêm mạc.
• Uống đủ 2-2,5 lít nước/ngày để giữ ẩm cơ thể từ bên trong.

Bổ sung dinh dưỡng tốt cho mạch máu

• Tăng cường vitamin C, vitamin K và omega-3 từ rau xanh đậm, trái cây họ cam quýt, cá hồi.
• Hạn chế đồ cay nóng, rượu bia vì dễ làm giãn mạch và tăng nguy cơ chảy máu mũi.

Sử dụng thuốc xịt mũi an toàn

• Khi xịt, hướng vòi xịt về phía tai cùng bên, tránh xịt thẳng vào vách ngăn mũi.
• Không dùng thuốc xịt thông mũi quá 3-5 ngày liên tục.

Thực hiện đều đặn các biện pháp trên sẽ giúp bảo vệ niêm mạc mũi, giảm rõ rệt nguy cơ mũi khô chảy máu khi thời tiết lạnh, hanh khô.

Mũi khô chảy máu mùa đông khá phổ biến nhưng không nên chủ quan, nhất là khi kéo dài hoặc tái phát nhiều lần. Chủ động xác định nguyên nhân và phòng ngừa đúng cách giúp hạn chế biến chứng và bảo vệ sức khỏe hô hấp. Khi có dấu hiệu bất thường, bạn nên thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng tại I-Medicare để được tư vấn và điều trị kịp thời trong mùa đông.