Glucose là nguồn năng lượng chính của tế bào. Sau mỗi bữa ăn, tinh bột và đường được chuyển hóa thành glucose rồi đi vào máu. Bình thường, tuyến tụy tiết insulin để đưa glucose vào tế bào và giữ đường huyết ở mức ổn định. Khi quá trình này trục trặc ở bất kỳ khâu nào, glucose sẽ ứ lại trong máu và gây tăng đường huyết.
Đây là cơ chế cốt lõi đứng sau phần lớn các trường hợp đường huyết cao. Có người tuyến tụy không sản xuất đủ insulin, thường gặp ở đái tháo đường típ 1. Có người insulin vẫn được tiết ra nhưng tế bào "kém nhạy" với hormone này, gọi là kháng insulin, thường gặp ở đái tháo đường típ 2. Ban đầu tụy cố gắng tiết nhiều hơn để bù, nhưng sau nhiều năm bị quá tải thì khả năng bù trừ suy giảm và đường huyết bắt đầu vượt ngưỡng.
Trà sữa, nước ngọt, bánh kẹo, cơm trắng ăn quá nhiều hay bún phở ăn vào buổi tối đều làm glucose vào máu nhanh hơn khả năng xử lý của cơ thể. Ăn đều đặn kiểu này trong thời gian dài sẽ khiến tụy làm việc quá sức và làm trầm trọng thêm tình trạng kháng insulin. Điều đáng chú ý là nhiều người không ăn đồ ngọt nhưng vẫn ăn rất nhiều tinh bột, nên đường huyết vẫn tăng mà họ không để ý.
Mỡ nội tạng tích tụ quanh bụng giải phóng nhiều chất làm giảm độ nhạy của tế bào với insulin. Vì vậy, một người có cân nặng không quá cao nhưng vòng bụng lớn vẫn có nguy cơ cao. Vận động ngược lại giúp cơ bắp tiêu thụ glucose mà không cần quá nhiều insulin. Dân văn phòng ngồi liên tục 8 đến 10 tiếng mỗi ngày thường mất đi lợi thế tự nhiên này.
Nếu bố mẹ hoặc anh chị em ruột bị đái tháo đường, nguy cơ của bạn cao hơn đáng kể. Tuổi càng cao, chức năng tụy và khối lượng cơ càng suy giảm nên đường huyết cũng dễ tăng hơn. Tuy nhiên, di truyền chỉ là nền tảng, lối sống mới là yếu tố quyết định bệnh có xuất hiện sớm hay không.
Một số thuốc có thể làm tăng đường huyết, tiêu biểu là corticoid dùng kéo dài, một số thuốc lợi tiểu hay thuốc điều trị rối loạn tâm thần. Các bệnh như hội chứng buồng trứng đa nang, cường giáp, hội chứng Cushing hay viêm tụy mạn cũng có thể là nguyên nhân. Vì vậy, nếu bạn đang dùng thuốc điều trị bệnh khác, hãy báo với bác sĩ để được theo dõi đường huyết phù hợp.
Không phải lần nào đường huyết cao cũng đồng nghĩa với đái tháo đường. Cơ thể có nhiều tình huống làm glucose tăng thoáng qua rồi tự trở lại bình thường. Việc phân biệt hai nhóm này giúp bạn tránh vừa lo lắng quá mức, vừa không chủ quan khi cần can thiệp.
Sau một bữa ăn nhiều tinh bột, đường huyết tăng là phản ứng sinh lý bình thường và thường giảm dần sau vài giờ. Căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ, đau đớn hoặc đang sốt, nhiễm trùng cũng khiến cơ thể tiết các hormone làm tăng glucose, như cortisol và adrenaline. Ngoài ra, uống rượu bia, hút thuốc hay tập luyện cường độ rất cao cũng có thể làm số đo thay đổi.
Hãy lấy một ví dụ thực tế. Chị Lan, 38 tuổi, làm kế toán, đo đường huyết ở một buổi khám cơ quan và thấy cao hơn bình thường. Hôm trước chị thức khuya chốt sổ cuối năm, sáng hôm đó ăn vội ổ bánh mì kèm cà phê sữa. Khi xét nghiệm lại đúng quy trình lúc đói, kết quả của chị trở về ngưỡng bình thường. Trường hợp này cho thấy một con số đơn lẻ chưa đủ để kết luận, cần đặt trong bối cảnh cụ thể.
Nếu glucose máu lúc đói thường xuyên cao dù bạn đã ngủ đủ, ăn uống bình thường, đó là lúc cần nghĩ đến nguyên nhân bệnh lý. Giai đoạn đầu thường là tiền đái tháo đường, khi đường huyết cao hơn bình thường nhưng chưa đạt ngưỡng chẩn đoán bệnh. Nếu không thay đổi lối sống, một phần không nhỏ người ở giai đoạn này sẽ tiến triển thành đái tháo đường típ 2 trong vài năm.
Có ba dấu hiệu giúp bạn nhận ra mức độ cần quan tâm. Thứ nhất là tính lặp lại: đường huyết cao ở nhiều lần đo khác nhau, không chỉ một lần. Thứ hai là hoàn cảnh đo: cao ngay cả khi đã nhịn ăn đủ 8 tiếng. Thứ ba là triệu chứng đi kèm như khát nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi hoặc sụt cân không rõ lý do. Chỉ cần gặp một trong ba điều này, bạn nên đi kiểm tra để được bác sĩ đánh giá chính xác.
Câu trả lời phụ thuộc vào mức độ và thời gian đường huyết duy trì ở ngưỡng cao. Một lần tăng nhẹ sau bữa ăn thường không đáng ngại. Nhưng đường huyết cao kéo dài là nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương nhiều cơ quan trong cơ thể.
Khi glucose máu tăng cao, thận phải thải bớt đường qua nước tiểu và kéo theo nhiều nước, khiến bạn đi tiểu nhiều và khát liên tục. Cơ thể mệt mỏi, mắt nhìn mờ, vết thương lâu lành và dễ nhiễm trùng da hay đường tiết niệu. Ở mức rất cao, nhất là ở người đái tháo đường, bệnh có thể dẫn đến nhiễm toan ceton hoặc tăng áp lực thẩm thấu, là những cấp cứu nguy hiểm đến tính mạng.
Đường huyết cao nhiều năm làm tổn thương thành mạch máu nhỏ và lớn. Hậu quả có thể là bệnh võng mạc ảnh hưởng thị lực, suy giảm chức năng thận, tê bì và đau chân do tổn thương thần kinh, cùng với nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ tăng lên rõ rệt. Điều khiến bệnh đáng ngại là giai đoạn đầu thường không có triệu chứng, nên người bệnh dễ bỏ qua cho đến khi biến chứng xuất hiện.
Bạn nên sắp xếp đi khám khi thường xuyên khát nước, tiểu đêm nhiều lần, ăn nhiều nhưng vẫn sụt cân, da ngứa kéo dài, vết thương khó lành hoặc mắt mờ bất thường. Những người thuộc nhóm nguy cơ như thừa cân, có người nhà bị đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu cũng nên kiểm tra định kỳ dù chưa có triệu chứng. Nếu có biểu hiện lơ mơ, buồn nôn, thở nhanh hay hơi thở có mùi trái cây, hãy đến cơ sở y tế ngay.
Nếu bạn đang băn khoăn về kết quả đường huyết của mình hoặc muốn tầm soát chủ động, phòng khám I-Medicare là địa chỉ để bạn thăm khám và được bác sĩ tư vấn rõ ràng.
Bạn sẽ được bác sĩ hỏi về tiền sử bệnh, thói quen ăn uống, sinh hoạt và các triệu chứng đang gặp. Sau đó, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm glucose máu lúc đói, và khi cần sẽ bổ sung thêm xét nghiệm đánh giá đường huyết trung bình trong vài tháng gần đây. Kết quả được bác sĩ giải thích dễ hiểu, kèm hướng điều chỉnh chế độ ăn, vận động hoặc kế hoạch theo dõi tiếp theo nếu cần.
Để kết quả chính xác, bạn nên nhịn ăn khoảng 8 giờ trước khi lấy máu, chỉ uống nước lọc. Tránh uống rượu bia và hạn chế thức khuya vào hôm trước. Nếu đang dùng thuốc thường xuyên, hãy mang theo danh sách thuốc hoặc thông báo cho bác sĩ để việc đọc kết quả được chính xác hơn.
Phòng khám I-Medicare đặt tại Tầng 1, Toà nhà The Garden, Đường Mễ Trì, Phường Từ Liêm, Hà Nội. Bạn nên liên hệ trước để sắp xếp lịch khám phù hợp, đặc biệt nếu muốn lấy máu xét nghiệm vào buổi sáng khi còn đang nhịn ăn.
Nguyên nhân tăng glucose máu có thể đến từ lối sống, cơ địa hoặc bệnh lý, và có những trường hợp chỉ là biến động tạm thời nhưng cũng có trường hợp là dấu hiệu sớm của đái tháo đường. Điều quan trọng là không bỏ qua các con số bất thường và không tự trấn an rằng mình vẫn khỏe khi chưa kiểm tra lại đúng cách. Hãy chủ động đặt lịch thăm khám tại I-Medicare để được bác sĩ đánh giá, tư vấn kịp thời và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
🇻🇳 PHÒNG KHÁM ĐA KHOA I-MEDICARE 🇰🇷
Địa chỉ: Tầng 1, Trung tâm thương mại The Garden, Mễ Trì, Hà Nội
Hotline: 024.3880.3333
Thứ Hai - Thứ Sáu: 8:30 - 19:30 | Thứ Bảy: 8:30 - 17:30 | Chủ nhật: 8:30 - 15:30
Website: imedi.com.vn
Zalo OA: zalo.me/pkdkimedicare
KakaoTalk: http://pf.kakao.com/_WxikRK
Facebook: https://www.facebook.com/pkdk.imedicare
Tiếng Việt
English
한국어
