Viêm họng mạn tính đợt cấp là tình trạng bệnh diễn tiến qua hai giai đoạn. Người bệnh đã có viêm họng mạn tính từ trước, khiến niêm mạc họng luôn bị tổn thương và phù nề nhẹ nhưng ít gây khó chịu. Khi gặp các yếu tố kích thích như nhiễm trùng, thay đổi thời tiết hoặc suy giảm miễn dịch, vùng niêm mạc suy yếu này sẽ bùng phát viêm cấp, gây triệu chứng rầm rộ và khó chịu hơn.
Điểm khác biệt của viêm họng cấp tính là các triệu chứng thường nặng hơn viêm họng cấp thông thường. Do niêm mạc họng đã bị tổn thương kéo dài, khả năng bảo vệ suy giảm, nên khi vi khuẩn hoặc virus xâm nhập, phản ứng viêm xảy ra mạnh mẽ hơn. Người bệnh có thể đau họng dữ dội như kim châm, nuốt nước bọt khó, thậm chí đau lan lên tai hoặc vùng hàm, gây ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hằng ngày.
Những điểm khác biệt dễ gây nhầm lẫn:
Nhiều người khi bị đau họng dữ dội thường cho rằng mình chỉ mắc viêm họng cấp tính nên tự ý mua kháng sinh uống vài ngày, thấy đỡ là ngưng thuốc. Thực tế, viêm họng mạn tính nền vẫn còn tồn tại, khiến bệnh dễ tái phát và rơi vào vòng lặp khỏi rồi lại đau kéo dài.
Sự nhầm lẫn này xuất phát từ việc triệu chứng đợt cấp rất giống viêm họng cấp như sốt, đau họng, hạch cổ sưng, khó nuốt. Tuy nhiên, nếu chú ý kỹ, người bệnh thường đã có dấu hiệu mạn tính trước đó như ngứa rát họng kéo dài, ho khan về đêm, khạc đờm nhầy buổi sáng. Đây chính là những biểu hiện cảnh báo viêm họng mạn tính đang âm thầm tiến triển.
Hiểu rõ cơ chế bùng phát của bệnh giúp người bệnh nhìn nhận đúng tình trạng sức khỏe của mình và tránh chủ quan khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo.
Ở người mắc viêm họng mạn tính, niêm mạc họng đã bị thay đổi cấu trúc và không còn khỏe mạnh như bình thường. Thành họng dày lên, xuất hiện các hạt lympho phì đại, biểu mô dễ tổn thương và tạo điều kiện cho vi khuẩn tồn tại lâu dài.
Khi hàng rào bảo vệ này suy yếu, lớp chất nhầy bảo vệ giảm đi và hệ miễn dịch tại chỗ hoạt động kém hiệu quả. Vì vậy, chỉ cần một tác nhân kích thích nhẹ cũng có thể khiến tình trạng viêm bùng phát mạnh.
Đợt cấp của viêm họng mạn tính thường xảy ra do nhiều yếu tố tác động cùng lúc. Đó có thể là nhiễm virus cảm cúm, vi khuẩn như Streptococcus, hoặc những thay đổi nhiệt độ đột ngột. Khi cơ thể mệt mỏi, thiếu ngủ, stress kéo dài, sức đề kháng suy giảm thì nguy cơ bùng phát đợt cấp càng cao.
Một tình huống thường gặp là người làm việc trong môi trường điều hòa lạnh. Từ tình trạng viêm họng mạn tính nhẹ, việc di chuyển liên tục giữa ngoài trời nóng và phòng lạnh khiến niêm mạc họng co giãn đột ngột, dễ bị tổn thương và kích hoạt viêm họng cấp.
Điểm nguy hiểm của viêm họng mạn tính đợt cấp là bệnh rất dễ tái phát nhiều lần. Sau khi kiểm soát được đợt viêm cấp, nếu không điều trị triệt để tình trạng viêm mạn tính nền, người bệnh sẽ rơi vào vòng xoắn bệnh lý: hết đợt cấp này lại đến đợt cấp khác.
Mỗi lần bùng phát, niêm mạc họng lại bị tổn thương thêm, khiến viêm mạn ngày càng nặng hơn. Hệ quả là các đợt cấp sau xuất hiện thường xuyên hơn, nặng hơn và khó điều trị hơn, ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.
Xác định đúng nguyên nhân gây bệnh là bước then chốt giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và hạn chế nguy cơ tái phát về sau.
Nguyên nhân thường gặp nhất là lạm dụng kháng sinh không đúng cách trong các đợt viêm họng trước đó. Nhiều người tự mua kháng sinh, dùng vài ngày thấy đỡ là ngưng thuốc, khiến vi khuẩn không bị tiêu diệt hoàn toàn. Chúng tồn tại âm thầm, dần hình thành tình trạng viêm họng mạn tính và dễ bùng phát khi sức đề kháng suy giảm.
Một số trường hợp, vi khuẩn Streptococcus beta tan huyết nhóm A có thể cư trú kéo dài tại amidan mà không gây triệu chứng rõ rệt. Tuy nhiên, chúng vẫn duy trì phản ứng viêm mức độ thấp và khi gặp yếu tố thuận lợi như mệt mỏi, nhiễm lạnh hay stress, vi khuẩn sẽ hoạt động mạnh trở lại, gây ra đợt cấp viêm họng mạn tính.
Đây là nguyên nhân quan trọng nhưng thường bị bỏ sót. Khi acid dạ dày trào ngược lên họng, đặc biệt vào ban đêm lúc nằm ngủ, acid sẽ kích thích và ăn mòn niêm mạc họng liên tục. Giai đoạn đầu chỉ gây ngứa rát nhẹ, ho khan về đêm, nhưng nếu kéo dài sẽ tạo tổn thương mạn tính, khiến niêm mạc họng suy yếu và rất dễ bùng phát viêm cấp khi gặp yếu tố thuận lợi.
Nhiều người không nhận ra nguyên nhân này vì trào ngược dạ dày – thực quản thầm lặng thường không gây ợ nóng hay đau thượng vị điển hình. Thay vào đó, người bệnh hay bị đau họng kéo dài, khàn giọng buổi sáng, cảm giác vướng họng. Đây chính là dấu hiệu cho thấy acid trào ngược đang âm thầm gây viêm họng mạn tính và các đợt cấp tái phát.
Môi trường làm việc nhiều bụi bẩn, khói thuốc và hóa chất bay hơi là yếu tố kích thích kéo dài đối với niêm mạc họng. Người hút thuốc lá hoặc thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động có nguy cơ cao mắc viêm họng mãn tính do niêm mạc liên tục bị tổn thương, suy giảm khả năng tự bảo vệ và phục hồi.
Bên cạnh đó, thói quen ăn cay nóng, uống rượu bia thường xuyên cũng làm niêm mạc họng dễ viêm và nhạy cảm hơn. Những người phải nói nhiều, hò hét, ca hát hoặc sử dụng giọng không đúng cách còn dễ bị căng quá mức vùng họng thanh quản, lâu dần dẫn đến viêm họng mãn tính và các đợt bùng phát tái diễn.
Những người mắc đái tháo đường, bệnh thận mạn tính, đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc thường xuyên rơi vào tình trạng căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ, dinh dưỡng kém đều có sức đề kháng suy giảm. Khi hệ miễn dịch yếu đi, cơ thể khó kiểm soát ổ viêm tồn tại sẵn ở họng, khiến viêm họng mãn tính dễ bùng phát thành đợt cấp với triệu chứng nặng hơn.
Đây là thắc mắc rất phổ biến, đặc biệt ở những người thường xuyên bị viêm họng tái phát nhiều lần và lo lắng về khả năng kiểm soát bệnh lâu dài.
Trong giai đoạn đợt cấp, nếu viêm họng không được điều trị kịp thời, ổ viêm có thể lan rộng và gây biến chứng nguy hiểm. Áp xe quanh amidan là biến chứng nặng, khiến người bệnh đau họng dữ dội, sưng phồng vùng cổ họng, khó nuốt, thậm chí khó thở. Tình trạng này thường kèm sốt cao, mệt mỏi nhiều, ăn uống khó khăn và có nguy cơ lan nhiễm vào máu, đe dọa tính mạng.
Ngoài ra, viêm tai giữa cấp cũng khá thường gặp, đặc biệt ở trẻ em. Do họng thông với tai giữa qua vòi nhĩ, vi khuẩn từ họng dễ lan lên tai khi viêm nặng, gây đau tai, sốt, chảy mủ tai và có thể làm giảm thính lực nếu không được điều trị sớm.
Về lâu dài, viêm họng tái phát nhiều lần sẽ làm suy yếu hệ miễn dịch tại chỗ ở vùng họng. Amidan và các mô bạch huyết bị viêm lặp đi lặp lại sẽ giảm dần chức năng bảo vệ, khiến người bệnh dễ mắc nhiễm trùng đường hô hấp tái diễn như viêm phế quản, viêm phổi, không chỉ riêng ở họng.
Đặc biệt, trong một số trường hợp viêm họng do liên cầu khuẩn Streptococcus nhóm A không được điều trị đúng cách, bệnh có thể gây biến chứng muộn như sốt thấp khớp hoặc viêm cầu thận sau nhiễm khuẩn. Dù không phổ biến, các biến chứng này rất nghiêm trọng, có thể ảnh hưởng lâu dài đến tim, khớp và thận, nên tuyệt đối không được chủ quan.
Ngoài các biến chứng về mặt y học, viêm họng mãn tính tái phát còn gây ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Người bệnh thường xuyên phải nghỉ học, nghỉ làm do ốm đau, dẫn đến giảm năng suất lao động. Tình trạng mệt mỏi, đau rát họng kéo dài khiến việc nói chuyện, ăn uống trở nên khó khăn, từ đó ảnh hưởng đến giao tiếp và các hoạt động sinh hoạt xã hội hằng ngày.
Bên cạnh đó, gánh nặng chi phí điều trị cũng là vấn đề khiến nhiều người lo lắng. Việc bệnh tái phát nhiều lần buộc người bệnh phải mua thuốc, đi khám liên tục nhưng không điều trị dứt điểm, gây tốn kém về tài chính. Không ít người còn rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu kéo dài, do luôn ám ảnh nỗi lo bệnh tái phát bất cứ lúc nào.
Để điều trị đạt hiệu quả, cần áp dụng chiến lược hai giai đoạn rõ ràng: trước hết là xử lý triệt để đợt viêm cấp, sau đó kiểm soát và điều trị ổn định tình trạng viêm họng mãn tính nền nhằm hạn chế tái phát.
Khi xuất hiện triệu chứng viêm họng mãn tính đợt cấp, người bệnh cần xử trí đúng cách theo các bước sau để kiểm soát bệnh hiệu quả và hạn chế biến chứng:
Thực hiện đúng các bước trên sẽ giúp kiểm soát tốt đợt cấp, rút ngắn thời gian hồi phục và hạn chế nguy cơ viêm họng tái phát nhiều lần.
Đây là giai đoạn then chốt nhưng thường bị bỏ sót trong quá trình điều trị viêm họng mãn tính bùng phát. Sau khi triệu chứng cấp tính đã thuyên giảm, người bệnh cần tiếp tục điều trị và chăm sóc đúng cách để phục hồi niêm mạc họng và loại bỏ căn nguyên gây viêm mãn tính, từ đó hạn chế tái phát.
Việc kiểm soát tốt nguyên nhân gây viêm mãn tính giúp giảm rõ rệt nguy cơ bùng phát đợt cấp. Với nguyên nhân do trào ngược dạ dày, thực quản: Người bệnh cần điều trị trào ngược bằng thuốc ức chế bơm proton (PPI) theo chỉ định của bác sĩ, kết hợp điều chỉnh lối sống.
Những biện pháp này giúp giảm acid trào lên họng, tạo điều kiện cho niêm mạc họng phục hồi.
Sau đợt cấp, niêm mạc họng thường còn yếu và dễ kích ứng. Việc giữ ẩm họng, uống đủ nước, tránh khói thuốc và các yếu tố ô nhiễm giúp niêm mạc tái tạo tốt hơn, hạn chế viêm tái diễn.
Với những trường hợp viêm amidan mãn tính tái phát nhiều lần, gây ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định cắt amidan.
Tuy nhiên, quyết định phẫu thuật cần được đánh giá kỹ lưỡng, vì amidan vẫn có vai trò trong hệ miễn dịch. Không nên tự ý hoặc vội vàng cắt bỏ khi chưa có chỉ định rõ ràng từ bác sĩ chuyên khoa.
Kiểm soát tốt giai đoạn sau đợt cấp chính là chìa khóa giúp điều trị viêm họng mãn tính hiệu quả và bền vững.
Việc nâng cao sức khỏe tổng thể giúp cơ thể kiểm soát tốt tình trạng viêm và hạn chế các đợt cấp tái diễn.
- Bổ sung vitamin và khoáng chất hợp lý: Vitamin C, kẽm có vai trò hỗ trợ hệ miễn dịch. Tuy nhiên, chỉ nên bổ sung với liều phù hợp, tránh lạm dụng thực phẩm chức năng khi chưa có chỉ định hoặc bằng chứng rõ ràng về hiệu quả.
- Duy trì lối sống lành mạnh: Tập luyện thể dục đều đặn, xây dựng chế độ ăn cân bằng giàu rau xanh, trái cây và protein giúp cơ thể khỏe mạnh hơn. Ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng kéo dài cũng góp phần quan trọng trong việc duy trì miễn dịch ổn định.
- Chăm sóc họng hàng ngày: Xông hơi ẩm và súc họng bằng nước muối loãng mỗi ngày giúp làm sạch, giữ ẩm niêm mạc họng, từ đó hạn chế sự phát triển của vi khuẩn và giảm nguy cơ viêm tái phát.
Phòng ngừa luôn hiệu quả và an toàn hơn điều trị, nhất là với viêm họng mãn tính, bệnh lý dễ tái phát và kéo dài nếu không được kiểm soát đúng cách.
Nếu làm việc trong môi trường nhiều bụi bẩn hoặc khói hóa chất, bạn nên đeo khẩu trang bảo hộ để hạn chế kích ứng đường hô hấp. Với người hút thuốc, việc bỏ thuốc lá là yếu tố then chốt để phòng ngừa tái phát, bởi khói thuốc không chỉ làm tổn thương niêm mạc họng mà còn làm giảm khả năng tự làm sạch của đường hô hấp.
Bên cạnh đó, cần điều chỉnh nhiệt độ phòng điều hòa ở mức phù hợp, tránh chênh lệch quá lớn giữa trong nhà và ngoài trời. Sử dụng máy tạo ẩm khi dùng điều hòa giúp không khí bớt khô, từ đó bảo vệ niêm mạc họng và giảm nguy cơ viêm tái phát.
Nên hạn chế các thực phẩm cay nóng, chiên rán, đồ uống có ga, rượu bia vì dễ gây kích ứng niêm mạc họng. Thay vào đó, hãy ưu tiên các món ăn nhạt, mềm, dễ nuốt và giàu nước. Uống đủ 1,5-2 lít nước mỗi ngày giúp giữ ẩm niêm mạc họng và hỗ trợ quá trình phục hồi.
Bên cạnh đó, tránh nói to, hò hét hoặc sử dụng giọng liên tục trong thời gian dài. Nếu công việc buộc phải nói nhiều, cần tập thói quen dùng giọng đúng cách, nghỉ giọng định kỳ và bổ sung nước thường xuyên để hạn chế tổn thương họng.
Duy trì thói quen tập thể dục đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày giúp nâng cao thể lực và tăng cường hoạt động của hệ miễn dịch. Ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi đêm, hạn chế thức khuya để cơ thể có thời gian phục hồi.
Bên cạnh đó, cần chủ động kiểm soát căng thẳng bằng các phương pháp thư giãn như yoga, thiền hoặc dành thời gian cho những hoạt động yêu thích. Căng thẳng kéo dài có thể làm suy giảm miễn dịch, khiến viêm họng dễ tái phát hơn.
Người từng bị viêm họng mãn tính cần chú ý theo dõi sức khỏe sát sao. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như đau họng tăng dần, khó nuốt, sốt nhẹ, nên đi khám sớm để được đánh giá và điều trị kịp thời, tránh tự ý dùng thuốc tại nhà.
Việc khám tai mũi họng định kỳ giúp phát hiện sớm các bất thường và kiểm soát bệnh hiệu quả hơn. Đặc biệt, người có bệnh lý nền như trào ngược dạ dày, đái tháo đường cần điều trị và kiểm soát tốt bệnh nền, từ đó giảm nguy cơ viêm họng tái phát.
Viêm họng mãn tính đợt cấp là bệnh lý cần được hiểu và điều trị đúng cách, không nên chỉ xử lý triệu chứng tạm thời. Việc bỏ qua bệnh nền mãn tính dễ khiến bệnh tái phát nhiều lần, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và sinh hoạt. Nếu viêm họng kéo dài hoặc tái diễn thường xuyên, bạn nên thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng tại I-Medicare để được chẩn đoán chính xác, điều trị toàn diện và tư vấn phòng ngừa hiệu quả lâu dài.
Tiếng Việt
English
한국어
