Viêm xoang mùa lạnh thường không nguy hiểm nếu được phát hiện và điều trị đúng cách, nhưng có thể trở nên nghiêm trọng khi viêm kéo dài hoặc tái phát nhiều lần. Thời tiết lạnh làm niêm mạc mũi xoang phù nề, ứ dịch, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, gây biến chứng như viêm xoang mạn, viêm tai giữa hoặc viêm đường hô hấp dưới. Vì vậy, người bệnh không nên chủ quan khi triệu chứng nặng, đau nhiều hoặc kéo dài.
Người bị viêm xoang thường gặp các triệu chứng như đau đầu kéo dài, nghẹt mũi khiến hô hấp khó khăn và cảm giác mệt mỏi suốt cả ngày trong mùa lạnh. Những biểu hiện này làm giảm hiệu suất làm việc và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống.
Đặc biệt, tình trạng nghẹt mũi và đau nhức vùng mặt khiến nhiều người khó ngủ, dễ tỉnh giấc về đêm, lâu dài dẫn đến mất ngủ mạn tính. Khi giấc ngủ không đảm bảo, hệ miễn dịch suy giảm, tạo điều kiện để bệnh tiến triển nặng và tái phát nhiều lần.
Nhiều người cho rằng viêm xoang chỉ là bệnh nhẹ và có thể tự khỏi, tuy nhiên đây là quan niệm sai lầ m. Nếu không được điều trị đúng cách, vi khuẩn hoặc virus gây viêm có thể lan sang các cơ quan lân cận như tai giữa, hốc mắt, thậm chí ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương.
Đặc biệt, viêm xoang cấp không xử lý kịp thời dễ tiến triển thành viêm xoang mạn tính, kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm. Tình trạng này có thể gây tổn thương niêm mạc xoang, làm bệnh tái phát thường xuyên và khó điều trị dứt điểm.
Trẻ em, người cao tuổi và người có hệ miễn dịch suy yếu là những đối tượng cần đặc biệt lưu ý khi mắc viêm xoang mùa lạnh. Ở trẻ nhỏ, đường thở còn hẹp và hệ xoang chưa phát triển hoàn chỉnh, dễ gây ứ dịch và tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
Trong khi đó, người cao tuổi thường có các bệnh nền như tiểu đường, tim mạch, làm suy giảm khả năng đề kháng trước nhiễm trùng. Ngoài ra, những người có tiền sử viêm mũi dị ứng, hen suyễn hoặc lệch vách ngăn mũi cũng có nguy cơ viêm xoang tái phát và diễn tiến nặng hơn khi thời tiết lạnh.
Sự gia tăng các ca viêm xoang trong thời tiết lạnh không phải là hiện tượng ngẫu nhiên. Khi nhiệt độ giảm, nhiều yếu tố sinh lý của cơ thể kết hợp với môi trường bên ngoài tạo điều kiện thuận lợi, khiến niêm mạc mũi xoang dễ bị viêm và bệnh khởi phát hoặc tái phát mạnh hơn.
Niêm mạc đường hô hấp có lớp chất nhầy và các lông mao hoạt động liên tục để loại bỏ bụi bẩn, vi khuẩn ra ngoài. Khi không khí lạnh tác động, nhiệt độ thấp làm giảm hoặc rối loạn hoạt động của lông mao, khiến cơ chế làm sạch tự nhiên bị suy yếu.
Hậu quả là dịch nhầy ứ đọng trong các hốc xoang, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Đồng thời, không khí lạnh và khô làm niêm mạc mũi xoang mất độ ẩm, trở nên khô nứt, từ đó làm suy giảm hàng rào bảo vệ và tăng nguy cơ viêm xoang.
Trong mùa lạnh, cơ thể phải liên tục thích nghi với sự thay đổi nhiệt độ khi di chuyểnkhiến niêm mạc mũi bị kích thích, mạch máu co giãn bất thường và dễ khởi phát phản ứ giữa môi trường ấm trong nhà và không khí lạnh bên ngoài. Sự chênh lệch nhiệt độ đột ngột ng viêm.
Tương tự, những người thường xuyên ra vào phòng điều hòa nhiệt độ thấp sau khi ở ngoài trời nóng cũng có nguy cơ cao. Khi niêm mạc không kịp thích nghi, tình trạng sưng phù và tắc lỗ thông xoang xảy ra, tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển và gây viêm xoang.
Trong mùa lạnh, nhiều người có thói quen đóng kín cửa để giữ ấm, khiến không gian sống và làm việc thiếu thông gió. Môi trường kín, ít luân chuyển không khí tạo điều kiện cho vi khuẩn và virus tích tụ, làm tăng nguy cơ lây nhiễm các bệnh đường hô hấp.
Bên cạnh đó, việc sử dụng máy sưởi hoặc điều hòa liên tục khiến không khí trong phòng trở nên khô, làm giảm độ ẩm của niêm mạc mũi. Khi hàng rào bảo vệ này suy yếu, nguy cơ kích hoạt và làm tình trạng viêm xoang ngày càng trở nặng hơn.
Viêm xoang và cảm cúm thông thường có nhiều triệu chứng ban đầu khá giống nhau, khiến người bệnh dễ nhầm lẫn. Tuy nhiên, việc phân biệt đúng hai tình trạng này rất quan trọng để lựa chọn hướng điều trị phù hợp, tránh dùng thuốc không cần thiết và hạn chế nguy cơ bệnh kéo dài hoặc biến chứng.
Viêm xoang và cảm cúm đều có các triệu chứng chung như sổ mũi, nghẹt mũi, đau đầu và mệt mỏi, nên rất dễ nhầm lẫn trong giai đoạn đầu. Ngay cả bác sĩ cũng cần theo dõi diễn tiến bệnh để chẩn đoán chính xác, không thể chỉ dựa vào biểu hiện ban đầu.
Nhiều trường hợp khởi phát từ cảm cúm do virus, nhưng nếu sau vài ngày triệu chứng không cải thiện mà nặng dần, đó có thể là dấu hiệu nhiễm trùng thứ phát gây viêm xoang. Khi này, việc tự ý dùng thuốc cảm cúm thông thường thường không hiệu quả và có thể làm chậm điều trị phù hợp.
Dấu hiệu điển hình của viêm xoang là cảm giác đau và tức nặng ở vùng má, trán hoặc giữa hai mắt, cơn đau thường tăng khi cúi đầu hoặc nằm nghiêng. Vị trí đau có thể thay đổi tùy xoang bị viêm. Nếu viêm xoang hàm, người bệnh có thể đau lan xuống hàm trên và răng, dễ nhầm với đau răng.
Ngược lại, cảm cúm thường gây nhức đầu lan tỏa, ít khi đau khu trú rõ rệt. Ngoài ra, dịch mũi trong viêm xoang thường đặc, có màu vàng hoặc xanh, trong khi cảm cúm giai đoạn đầu chủ yếu chảy mũi trong và loãng.
Cảm cúm thông thường thường nặng nhất trong 3-5 ngày đầu và cải thiện dần, các triệu chứng thường hết sau khoảng 7-10 ngày. Nếu sau 10 ngày bệnh không thuyên giảm mà còn nặng hơn, khả năng cao đã chuyển sang viêm xoang.
Một dấu hiệu quan trọng khác là hiện tượng “hai đợt”: triệu chứng giảm nhẹ vài ngày rồi bất ngờ bùng phát trở lại rõ rệt. Đây thường là dấu hiệu nhiễm trùng vi khuẩn thứ phát, xảy ra khi virus làm suy yếu hàng rào miễn dịch của niêm mạc mũi xoang.
Việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo giúp người bệnh chủ động đi khám kịp thời, từ đó can thiệp đúng cách và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm do bệnh gây ra.
Khi nhiệt độ cơ thể trên 38,5°C và kéo dài quá 3 ngày dù đã dùng thuốc hạ sốt, đây là dấu hiệu cho thấy tình trạng nhiễm trùng có thể đang lan rộng. Lúc này, cơ thể đã huy động mạnh hệ miễn dịch nhưng vẫn chưa kiểm soát được tác nhân gây bệnh.
Sốt cao kéo dài không chỉ gây mệt mỏi mà còn làm mất nước, rối loạn điện giải và ảnh hưởng đến chức năng các cơ quan. Đặc biệt ở trẻ em, nhất là trẻ dưới 5 tuổi, sốt cao có thể gây co giật và cần được can thiệp y tế kịp thời.
Xoang trán và xoang sàng nằm rất gần hốc mắt nên khi bị viêm xoang, nhiễm trùng có thể lan sang vùng mắt. Những dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác gồm sưng mí mắt, da quanh mắt đỏ và nóng, đau khi cử động mắt hoặc thị lực giảm, nhìn mờ.
Trong các trường hợp nặng, nhiễm trùng có thể chèn ép thần kinh thị giác hoặc hình thành áp xe sau hốc mắt, gây nguy cơ mất thị lực vĩnh viễn. Vì vậy, nếu xuất hiện bất kỳ thay đổi nào ở mắt khi đang viêm xoang, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay trong ngày để được thăm khám và xử trí kịp thời.
Đau đầu do viêm xoang thường có thể kiểm soát bằng thuốc giảm đau và sẽ giảm dần khi điều trị đúng cách. Tuy nhiên, nếu cơn đau đầu trở nên dữ dội, kèm theo buồn nôn, nôn, cứng cổ hoặc rối loạn ý thức như lú lẫn, lơ mơ, đây là dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng.
Những biểu hiện này có thể cho thấy nhiễm trùng đã lan vào hệ thần kinh trung ương, gây viêm màng não hoặc áp xe não. Dù hiếm gặp, đây là tình trạng cấp cứu y khoa, cần can thiệp ngay để tránh nguy cơ đe dọa tính mạng hoặc để lại di chứng thần kinh lâu dài.
Nếu viêm xoang không được điều trị đầy đủ hoặc thường xuyên tái phát, người bệnh có thể đối mặt với nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng hơn trong thời gian dài.
Nếu viêm xoang cấp không được kiểm soát tốt, bệnh có thể chuyển sang viêm xoang mạn tính, tức là tình trạng viêm kéo dài trên 12 tuần. Khi đó, niêm mạc xoang bị kích thích liên tục, dày lên và có thể hình thành polyp mũi các khối u lành tính gây tắc nghẽn đường thở.
Polyp mũi khiến người bệnh nghẹt mũi kéo dài, giảm hoặc mất khứu giác và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tái phát. Nhiều trường hợp phải chịu đựng tình trạng này trong nhiều năm, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống và đôi khi cần can thiệp phẫu thuật để loại bỏ polyp hoặc cải thiện dẫn lưu xoang.
Nhiễm trùng từ xoang có thể lan sang tai giữa qua vòi nhĩ, đặc biệt dễ xảy ra ở trẻ em do vòi nhĩ ngắn và nằm ngang. Tình trạng viêm tai giữa tái phát có thể gây đau tai, sốt và trong trường hợp nặng còn dẫn đến thủng màng nhĩ, chảy mủ tai hoặc suy giảm thính lực.
Ở người lớn, viêm xoang kéo dài thường gây viêm họng mạn do dịch mũi chảy xuống họng liên tục, khiến niêm mạc bị kích ứng và gây cảm giác ngứa, vướng khó chịu. Một số người còn bị viêm thanh quản, dẫn đến khàn giọng kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt và công việc hằng ngày.
Sống chung với viêm xoang mạn tính không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn tác động lớn đến tinh thần. Nhiều nghiên cứu cho thấy người bệnh viêm xoang kéo dài có nguy cơ lo âu và trầm cảm cao hơn so với người bình thường.
Những cơn đau đầu dai dẳng, mất ngủ, giảm khứu giác và vị giác cùng chi phí điều trị kéo dài dễ khiến người bệnh mệt mỏi, căng thẳng. Hệ quả là hiệu suất làm việc giảm, sinh hoạt xã hội bị hạn chế và các mối quan hệ cá nhân cũng chịu ảnh hưởng. Vì vậy, việc điều trị đúng hướng và theo dõi lâu dài đóng vai trò rất quan trọng trong kiểm soát bệnh và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Việc điều trị viêm xoang hiệu quả cần được lựa chọn dựa trên nguyên nhân gây bệnh và mức độ nặng nhẹ của tình trạng viêm, nhằm đạt hiệu quả tối ưu và hạn chế tái phát.
Phần lớn các trường hợp viêm xoang cấp trong mùa lạnh do virus gây ra và có thể tự khỏi sau khoảng 7-10 ngày mà không cần dùng kháng sinh. Việc lạm dụng kháng sinh trong các trường hợp này không mang lại hiệu quả, thậm chí còn góp phần làm gia tăng tình trạng kháng thuốc.
Bác sĩ chỉ chỉ định kháng sinh khi có dấu hiệu nhiễm trùng vi khuẩn, như triệu chứng kéo dài trên 10 ngày không cải thiện, sốt cao, dịch mũi vàng đặc kèm đau mặt dữ dội hoặc xuất hiện hiện tượng hai đợt. Khi cần thiết, các kháng sinh thường được lựa chọn là amoxicillin hoặc amoxicillin clavulanate, sử dụng đúng liều và đủ thời gian theo chỉ định y tế.
Trong thời gian chờ cơ thể tự hồi phục hoặc khi kháng sinh bắt đầu phát huy tác dụng, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp đơn giản để giảm triệu chứng khó chịu. Rửa mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý là phương pháp được khuyến cáo hàng đầu, giúp làm loãng dịch nhầy, loại bỏ bụi bẩn và vi khuẩn, đồng thời giữ ẩm cho niêm mạc mũi. Việc rửa mũi đều đặn 2-3 lần mỗi ngày thường mang lại hiệu quả rõ rệt.
Ngoài ra, thuốc giảm nghẹt mũi dạng xịt hoặc uống có thể sử dụng ngắn ngày, nhưng không nên kéo dài quá 3-5 ngày để tránh nghẹt mũi rebound. Các thuốc giảm đau như paracetamol hoặc ibuprofen giúp kiểm soát đau đầu và hạ sốt khi cần thiết.
Nếu các triệu chứng không cải thiện sau khoảng 10 ngày điều trị tại nhà, hoặc xuất hiện dấu hiệu nặng như sốt cao, đau đầu dữ dội, sưng quanh mắt hay giảm thị lực, người bệnh cần đi khám ngay. Lúc này, bác sĩ tai mũi họng có thể chỉ định chụp CT xoang để đánh giá mức độ viêm, xác định vị trí tắc nghẽn và phát hiện sớm các biến chứng.
Trong những trường hợp viêm xoang mạn tính không đáp ứng với điều trị nội khoa, phẫu thuật nội soi xoang có thể được cân nhắc nhằm mở rộng lỗ thông xoang, loại bỏ polyp hoặc chỉnh sửa các bất thường cấu trúc. Phương pháp nội soi hiện nay ít xâm lấn, thời gian hồi phục nhanh và mang lại hiệu quả cao cho người bệnh.
Phòng ngừa luôn hiệu quả hơn điều trị, đặc biệt với viêm xoang, căn bệnh dễ tái phát nếu các yếu tố nguy cơ không được kiểm soát tốt.
Không khí khô trong mùa lạnh là yếu tố gây hại lớn cho niêm mạc mũi xoang. Để hạn chế nguy cơ viêm xoang, bạn có thể áp dụng các biện pháp sau:
- Duy trì độ ẩm không khí: Sử dụng máy tạo ẩm trong phòng ngủ và nơi làm việc, giữ độ ẩm lý tưởng khoảng 40-50% để niêm mạc mũi hoạt động hiệu quả.
- Uống đủ nước mỗi ngày: Ít nhất 2 lít nước/ngày giúp làm loãng dịch nhầy và hỗ trợ dẫn lưu xoang tốt hơn.
- Hít hơi nước ấm: Hít hơi nước từ bát nước nóng hoặc khi tắm nước ấm giúp giữ ẩm cho mũi và xoang một cách tự nhiên.
- Hạn chế không khí khô: Tránh ở lâu trong phòng dùng máy sưởi hoặc điều hòa liên tục mà không bổ sung độ ẩm cho không gian.
Một hệ miễn dịch khỏe mạnh là yếu tố quan trọng giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh, đặc biệt trong mùa lạnh. Để tăng cường sức đề kháng, bạn nên:
- Ăn uống cân đối: Ưu tiên trái cây, rau xanh, protein nạc và ngũ cốc nguyên hạt để bổ sung vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa.
- Bổ sung vi chất cần thiết: Vitamin C, vitamin D, kẽm và probiotics đã được chứng minh có lợi cho hệ miễn dịch khi sử dụng đúng cách.
- Ngủ đủ giấc: Duy trì giấc ngủ 7-8 giờ mỗi đêm giúp cơ thể phục hồi và tăng khả năng chống nhiễm trùng.
- Vận động đều đặn: Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày để nâng cao sức khỏe tổng thể.
- Quản lý căng thẳng: Kiểm soát stress hiệu quả giúp hệ miễn dịch hoạt động ổn định hơn.
- Tránh các yếu tố gây hại: Hạn chế hút thuốc lá và rượu bia vì chúng làm tổn thương niêm mạc mũi xoang và giảm khả năng đề kháng.
Để giảm nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp và viêm xoang, bạn nên duy trì các thói quen phòng bệnh sau:
- Rửa tay đúng cách: Rửa tay bằng xà phòng ít nhất 20 giây, đặc biệt sau khi tiếp xúc với bề mặt công cộng, để loại bỏ vi khuẩn và virus.
- Hạn chế chạm tay lên mặt: Tránh đưa tay lên mũi, mắt, miệng khi tay chưa được vệ sinh sạch sẽ.
- Đeo khẩu trang khi ra ngoài: Trong mùa lạnh, khẩu trang giúp giảm nguy cơ lây nhiễm, đồng thời giữ ấm và duy trì độ ẩm cho đường hô hấp.
- Tránh tiếp xúc gần người đang bệnh: Giữ khoảng cách với người bị cảm cúm hoặc viêm đường hô hấp để hạn chế lây nhiễm.
- Vệ sinh mũi hằng ngày: Rửa mũi bằng nước muối sinh lý ngay cả khi chưa có triệu chứng giúp làm sạch bụi bẩn, vi khuẩn tích tụ và hỗ trợ bảo vệ niêm mạc mũi.
Viêm xoang mùa lạnh tuy phổ biến nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng cách và phòng ngừa chủ động theo khuyến cáo y khoa. Việc phân biệt với cảm cúm, theo dõi dấu hiệu nặng và tránh lạm dụng kháng sinh giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài. Khi cần tư vấn và điều trị chuyên sâu, I-MEDICARE luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn để mùa lạnh an tâm và khỏe mạnh hơn.
Tiếng Việt
English
한국어
