Virus RSV hoàn toàn có thể lây sang người lớn. RSV (Respiratory Syncytial Virus) không chỉ là bệnh gặp ở trẻ nhỏ như nhiều người vẫn nghĩ. Thực tế, người lớn nhiễm RSV khá phổ biến, đặc biệt vào mùa lạnh, thời điểm giao mùa hoặc khi các dịch bệnh hô hấp bùng phát.
Ở đa số người trưởng thành khỏe mạnh, RSV thường gây triệu chứng nhẹ giống cảm cúm. Tuy nhiên, với người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch, virus RSV có thể tiến triển nặng và gây biến chứng nghiêm trọng nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời.
Nhiều người không nhận ra mình mắc virus RSV vì triệu chứng ở người lớn thường nhẹ và dễ nhầm với cảm cúm thông thường. Phần lớn chỉ xuất hiện các dấu hiệu như sổ mũi, ho nhẹ, hơi mệt, kéo dài vài ngày rồi tự khỏi mà không cần điều trị đặc hiệu.
Tuy nhiên, chính sự chủ quan này lại tiềm ẩn nguy cơ lớn. Người lớn nhiễm RSV nhưng không biết có thể trở thành nguồn lây âm thầm cho những người xung quanh, đặc biệt là trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, khiến bệnh dễ bùng phát và diễn tiến nặng hơn trong gia đình và cộng đồng.
Không giống như nhiều bệnh truyền nhiễm khác, nhiễm virus RSV không tạo miễn dịch suốt đời. Khả năng bảo vệ của hệ miễn dịch đối với RSV khá ngắn, vì vậy một người có thể tái nhiễm nhiều lần trong suốt cuộc đời. Đây cũng là lý do giải thích vì sao người trưởng thành và người cao tuổi vẫn có thể mắc RSV, dù đã từng nhiễm virus này từ khi còn nhỏ.
Mức độ nặng nhẹ của mỗi lần tái nhiễm RSV phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe và mức độ phơi nhiễm virus. Có trường hợp chỉ biểu hiện như cảm lạnh thông thường, nhưng cũng có người tiến triển nặng hơn, gây viêm phế quản hoặc viêm phổi, đặc biệt ở nhóm có bệnh nền hoặc sức đề kháng kém.
Hiểu rõ cách virus RSV lây truyền giúp chúng ta chủ động phòng ngừa hiệu quả hơn. RSV chủ yếu lây qua ba con đường: qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi, qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng, và qua các bề mặt, vật dụng bị nhiễm virus.
Virus RSV có thể tồn tại khá lâu trên các bề mặt vật dụng hằng ngày, làm tăng nguy cơ lây nhiễm. Trên các bề mặt cứng như tay nắm cửa, bàn làm việc hay điện thoại, virus có thể sống từ vài giờ đến hơn nửa ngày. Với vải cotton hoặc khăn giấy, thời gian tồn tại ngắn hơn nhưng vẫn đủ để gây lây nhiễm nếu bạn chạm tay vào rồi đưa lên mắt, mũi hoặc miệng.
Đáng chú ý, RSV lây lan rất nhanh trong môi trường đông người như văn phòng, phương tiện giao thông công cộng hay khu vực sinh hoạt chung. Người nhiễm bệnh, dù chỉ có triệu chứng nhẹ, vẫn có thể vô tình lây virus cho nhiều người khác khi tiếp tục sinh hoạt và làm việc bình thường.
Mặc dù đã trưởng thành và có hệ miễn dịch phát triển hoàn chỉnh, người lớn vẫn có nguy cơ nhiễm virus RSV do các đặc điểm sinh học của virus và tình trạng miễn dịch của cơ thể. Cụ thể gồm các nguyên nhân sau:
RSV biến đổi theo mùa
Virus RSV có khả năng thay đổi nhẹ cấu trúc qua từng mùa dịch, khiến kháng thể từ lần nhiễm trước không còn bảo vệ hoàn toàn trong những lần tiếp theo.
Miễn dịch với RSV không kéo dài
Khác với nhiều bệnh truyền nhiễm khác, RSV chỉ tạo ra đáp ứng miễn dịch ngắn hạn. Theo thời gian, lượng kháng thể giảm dần, khiến hệ miễn dịch không còn ghi nhớ đầy đủ cách chống lại virus.
Suy giảm sức đề kháng ở người lớn
Các yếu tố như căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ, chế độ dinh dưỡng kém hoặc mắc bệnh mạn tính có thể làm suy yếu hàng rào miễn dịch, tạo điều kiện cho virus RSV xâm nhập và nhân lên, ngay cả ở người trưởng thành.
Không phải ai tiếp xúc với virus RSV cũng có mức độ nguy hiểm như nhau. Một số nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh nặng và biến chứng cao hơn, do hệ miễn dịch yếu hoặc mắc các bệnh nền, nên cần đặc biệt thận trọng khi tiếp xúc với virus này.
Người cao tuổi là nhóm đối tượng dễ bị ảnh hưởng nặng nhất khi nhiễm virus RSV. Khi tuổi càng cao, hệ miễn dịch tự nhiên suy yếu dần, đồng thời chức năng phổi và đường hô hấp cũng kém linh hoạt hơn so với người trẻ.
Do đó, người cao tuổi khi nhiễm RSV có nguy cơ cao diễn tiến thành viêm phổi, viêm đường hô hấp dưới hoặc suy hô hấp, nhiều trường hợp cần nhập viện để theo dõi và điều trị tích cực.
Thực tế lâm sàng cho thấy, RSV là một trong những nguyên nhân gây nhập viện phổ biến ở người cao tuổi trong mùa dịch hô hấp. Không ít trường hợp ban đầu chỉ xuất hiện triệu chứng nhẹ giống cảm lạnh thông thường, nhưng bệnh có thể diễn biến nặng nhanh chóng chỉ sau vài ngày nếu không được phát hiện và theo dõi kịp thời.
Nhóm người suy giảm miễn dịch có nguy cơ cao khi nhiễm virus RSV. Bao gồm bệnh nhân ung thư đang điều trị hóa trị, người đã ghép tạng, người nhiễm HIV hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch trong thời gian dài.
Khi hệ miễn dịch suy yếu, cơ thể không đủ khả năng kiểm soát và loại bỏ virus RSV, khiến bệnh dễ diễn tiến nặng và phát sinh nhiều biến chứng nguy hiểm.
Đối với nhóm đối tượng này, ngay cả các triệu chứng RSV ban đầu dù nhẹ cũng không nên chủ quan. Bệnh có thể tiến triển nhanh trong thời gian ngắn, vì vậy cần được theo dõi sát và thăm khám y tế sớm để kịp thời can thiệp.
Một trong những khó khăn lớn nhất khi chẩn đoán virus RSV ở người lớn là các triệu chứng của bệnh rất dễ nhầm lẫn với những bệnh hô hấp thông thường khác. Chính vì vậy, nhiều người thường chủ quan, cho rằng chỉ là cảm cúm nhẹ và tự điều trị không đúng cách, làm tăng nguy cơ bệnh diễn tiến nặng hơn.
Ở người lớn, triệu chứng nhiễm virus RSV rất dễ bị nhầm với cảm lạnh thông thường vì có nhiều điểm giống nhau:
Vì các dấu hiệu khá nhẹ, nhiều người thường tự mua thuốc cảm cúm điều trị tại nhà và cho rằng bệnh sẽ tự khỏi.
Tuy nhiên, ho do RSV thường dai dẳng, có thể kéo dài 1-2 tuần, ngay cả khi các triệu chứng khác đã giảm. Nếu cơn ho nặng dần hoặc xuất hiện khó thở nhẹ, cần nghĩ đến khả năng nhiễm RSV chứ không chỉ là cảm thông thường.
Khi bệnh tiến triển nặng hơn, RSV có thể gây ra các triệu chứng rất giống viêm phế quản cấp:
Sự nhầm lẫn này dễ dẫn đến việc dùng kháng sinh không cần thiết, trong khi kháng sinh không có tác dụng với virus RSV.
Điểm phân biệt thường gặp:
Dù vậy, chẩn đoán chính xác vẫn cần bác sĩ thăm khám và xét nghiệm khi cần.
Trong giai đoạn nhiều bệnh hô hấp lưu hành cùng lúc, việc phân biệt RSV với COVID-19 hay cúm mùa chỉ dựa vào triệu chứng là rất khó. Cả ba đều có thể gây:
Một số dấu hiệu gợi ý giúp phân biệt:
Nếu triệu chứng hô hấp kéo dài hoặc nặng dần, người bệnh nên đi khám sớm để được chẩn đoán đúng và điều trị phù hợp.
Ở đa số người lớn có sức khỏe tốt, nhiễm virus RSV thường chỉ gây các triệu chứng nhẹ giống cảm lạnh và tự hồi phục sau khoảng 1-2 tuần mà không để lại biến chứng.
Tuy nhiên, không phải ai cũng an toàn trước RSV. Với một số nhóm đối tượng có sức đề kháng kém hoặc bệnh nền, virus RSV có thể diễn tiến nặng, làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng và cần được theo dõi, điều trị y tế sớm.
Đây là biến chứng nghiêm trọng và thường gặp nhất của RSV ở người lớn, đặc biệt là người cao tuổi và người có bệnh nền. Virus có thể xâm nhập sâu vào phổi, gây viêm và làm ứ dịch trong các túi khí, từ đó giảm khả năng trao đổi oxy.
Dấu hiệu cảnh báo cần lưu ý:
Nếu không được điều trị kịp thời, viêm phổi do RSV có thể tiến triển thành suy hô hấp cấp, đe dọa tính mạng.
Ở người mắc hen suyễn hoặc COPD, nhiễm RSV rất dễ kích hoạt đợt cấp nặng. Virus gây viêm mạnh đường hô hấp, dẫn đến:
Các đợt cấp này không chỉ gây khó chịu mà còn có thể làm suy giảm chức năng phổi lâu dài. Mỗi lần tái phát đều khiến bệnh tiến triển nặng hơn, vì vậy phòng ngừa RSV là yếu tố then chốt với nhóm bệnh nhân này.
RSV cũng có thể làm nặng thêm tình trạng suy tim, đặc biệt ở người đã có bệnh tim mạch. Khi cơ thể bị nhiễm trùng, tim phải hoạt động nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu oxy, dễ dẫn đến đợt suy tim cấp.
Dấu hiệu cần đi khám ngay:
Đây là những triệu chứng không nên chủ quan, cần được đánh giá và xử trí y tế sớm.
Hiện nay, chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu điều trị RSV ở người lớn. Việc điều trị chủ yếu mang tính hỗ trợ, nhằm giảm triệu chứng, nâng cao thể trạng và giúp cơ thể tự chống lại virus, phục hồi một cách tự nhiên.
Nếu nhiễm RSV nhưng triệu chứng nhẹ (sổ mũi, ho ít, không khó thở), bạn có thể theo dõi và chăm sóc tại nhà bằng các biện pháp đơn giản:
Bạn không nên chủ quan và cần đi khám sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:
Người thuộc nhóm nguy cơ cao (người cao tuổi, có bệnh mạn tính, suy giảm miễn dịch) nên đi khám ngay khi có triệu chứng, không nên tự điều trị tại nhà.
Với các trường hợp RSV nặng hoặc có biến chứng, bệnh nhân cần nhập viện để theo dõi và điều trị tích cực:
Điều trị RSV chủ yếu là điều trị hỗ trợ, vì vậy phát hiện sớm và theo dõi đúng cách đóng vai trò rất quan trọng trong việc hạn chế biến chứng nguy hiểm.
Mặc dù hiện nay chưa có vaccine RSV được triển khai rộng rãi cho người lớn tại Việt Nam, mỗi người vẫn có thể chủ động áp dụng nhiều biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả để giảm nguy cơ nhiễm virus và hạn chế lây lan trong cộng đồng.
Lưu ý: Người thuộc nhóm nguy cơ cao (cao tuổi, bệnh mạn tính, suy giảm miễn dịch) nên trao đổi sớm với bác sĩ về biện pháp phòng ngừa phù hợp.
Dù virus RSV có thể lây cho người lớn không cũng không nên chủ quan, đặc biệt với người thuộc nhóm nguy cơ cao vì dễ gặp biến chứng nặng. Chủ động phòng bệnh bằng cách giữ vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc nguồn lây và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường. I-Medicare luôn sẵn sàng đồng hành, tư vấn và thăm khám kịp thời để bảo vệ sức khỏe hô hấp cho bạn và gia đình.
Tiếng Việt
English
한국어
